Guillermo Cuadra Fernández bắt VAR trận derby Trabzonspor – Galatasaray: TFF nhập khẩu niềm tin

Một cái tên Tây Ban Nha trong danh sách của Riva

Văn bản phân công tổ trọng tài vòng 6 Trendyol Süper Lig được Liên đoàn Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ công bố vào một buổi chiều giữa tuần. Người ta đọc từ trên xuống theo thói quen nghề nghiệp: trận nào, trọng tài chính là ai, ai ngồi phòng video. Ở dòng dành cho trận đấu giữa Trabzonspor và Galatasaray, ô trợ lý trọng tài video ghi một cái tên không mang quốc tịch Thổ Nhĩ Kỳ: Guillermo Cuadra Fernández, đến từ Liên đoàn Bóng đá Hoàng gia Tây Ban Nha. Những trận còn lại của vòng đấu vẫn do các trọng tài nội địa phụ trách, kể cả những cặp đấu có mức độ căng thẳng không hề nhỏ.

Sự khác biệt nằm ở chỗ đó. Một vòng đấu có hơn mười trận, chỉ một trận được cấp cho người ngoài. Việc lựa chọn ấy không nói lên điều gì về chuyên môn của Cuadra Fernández, mà nói lên điều mà ban tổ chức nghĩ về trận đấu này: đây là loại trận mà bất kỳ quyết định nào cũng có thể trở thành vụ việc.

Trong hơn ba mươi bảy năm theo dõi bóng đá ở nhiều quốc gia, tôi học được một phản xạ. Mỗi khi một liên đoàn phải mời người ngoài cầm còi hoặc ngồi phòng video, nguyên nhân hiếm khi nằm ở trận đấu trước mắt. Nguyên nhân nằm ở những trận đã qua, ở những quyết định đã bị tranh cãi đến mức người ta không còn tin vào khả năng vô tư của hệ thống. Cuộc phân công này là một lời thú nhận gián tiếp.

Ba năm sau cú đấm ở Ankara

Muốn hiểu vì sao một trận đấu ở vòng 6 lại cần đến một trọng tài Tây Ban Nha, cần quay lại đêm 11 tháng 12 năm 2026. Tối hôm đó, sau trận đấu giữa Ankaragücü và Çaykur Rizespor, chủ tịch câu lạc bộ chủ nhà Faruk Koca lao vào sân và đấm trọng tài Halil Umut Meler. Vụ việc diễn ra trước ống kính truyền hình, trước hàng chục nghìn khán giả, và trước sự chứng kiến của cả một nền bóng đá. Giải đấu bị đình chỉ trong thời gian ngắn. Meler nằm viện. Koca bị bắt, bị kết án tù và bị Liên đoàn cấm tham gia các hoạt động bóng đá suốt đời.

Cú đấm ấy không tạo ra cuộc khủng hoảng niềm tin. Nó chỉ làm cho cuộc khủng hoảng ấy lộ ra thành hình hài. Trước đó nhiều năm, ở Thổ Nhĩ Kỳ đã tồn tại một mô thức quen thuộc: đội thua đổ lỗi cho trọng tài, đội thắng im lặng, truyền thông hai phe khuếch đại, chủ tịch câu lạc bộ lên truyền hình chất vấn, liên đoàn ra thông cáo, và vòng sau mọi thứ lại tiếp diễn. VAR được đưa vào Süper Lig với kỳ vọng chấm dứt mô thức ấy. Công nghệ đến, tranh cãi không biến mất. Nó chỉ chuyển nhà: từ mặt sân sang căn phòng tối.

Sang mùa giải 2026-25, ban lãnh đạo mới của liên đoàn quyết định đưa trọng tài nước ngoài vào các vị trí VAR cho những trận được đánh giá là rủi ro cao. Nhiều tuần lễ sau đó, danh sách phân công bắt đầu xuất hiện những cái tên đến từ Ý, Đức, Tây Ban Nha, Hà Lan. Đến lượt trận derby này, lá thăm rơi vào một trọng tài Tây Ban Nha. Điều đáng chú ý không nằm ở sự mới lạ, mà ở tính thường xuyên: khi một biện pháp đặc biệt được dùng lặp lại, nó âm thầm trở thành một phần của chuẩn mực.

Cần đặt trận đấu vào đúng tầng bậc của nó. Trabzonspor là câu lạc bộ duy nhất ngoài bộ ba Istanbul từng phá được thế độc tôn để vô địch quốc gia, và họ đã làm được điều đó sáu lần, lần gần nhất là mùa 2026-22. Galatasaray là đội giàu thành tích nhất lịch sử bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ, nắm kỷ lục về số chức vô địch quốc gia. Cuộc đối đầu giữa họ không phải derby theo nghĩa địa lý, mà là derby theo nghĩa thứ bậc. Một bên đại diện cho thủ đô kinh tế, cho truyền thống và nguồn lực. Một bên đại diện cho vùng Biển Đen, cho sự bền bỉ và cho ý chí phá vỡ trật tự đã được định sẵn.

Mọi trận đấu giữa họ đều mang theo câu chuyện ấy, và câu chuyện ấy có trọng lượng cảm xúc lớn hơn bất kỳ bảng xếp hạng nào. Tháng 3 năm 2026, sau một trận thua trên sân nhà, cổ động viên Trabzonspor tràn xuống mặt cỏ và tấn công cầu thủ đội khách. Hình ảnh ấy nhắc rằng ở đây, bóng đá không chỉ là trò chơi của hai mươi hai người. Nó là bản sắc địa phương, là niềm kiêu hãnh vùng miền, là thứ mà người ta sẵn sàng trả giá để bảo vệ.

Đặt một trọng tài nước ngoài vào một bối cảnh như vậy là một quyết định hành chính có hệ quả tâm lý. Nó không làm thay đổi luật chơi. Nó làm thay đổi cảm giác về luật chơi.

Kiến trúc của một quyết định

Để đánh giá đúng ý nghĩa của cuộc phân công, cần tách bạch hai khái niệm mà khán giả thường gộp làm một. Trọng tài chính trên sân là người ra quyết định cuối cùng. Trọng tài video là người đề nghị xem lại. Trong khuôn khổ luật do Ủy ban Bóng đá Quốc tế ban hành, VAR chỉ được phép can thiệp khi phát hiện sai sót rõ ràng và hiển nhiên, hoặc khi bỏ sót tình huống nghiêm trọng, trong bốn nhóm tình huống được giới hạn: bàn thắng, phạt đền, thẻ đỏ trực tiếp và xác định nhân dạng cầu thủ bị phạt. Ngoài bốn nhóm đó, trọng tài video không có quyền lên tiếng về chuyên môn.

Ở Thổ Nhĩ Kỳ, hệ thống vận hành theo mô hình tập trung. Toàn bộ các phòng video được đặt tại trung tâm huấn luyện quốc gia ở Riva, nơi mỗi trận đấu có một ca trực gồm trọng tài video, trợ lý trọng tài video, kỹ thuật viên phát lại và chuyên viên phụ trách đường viền việt vị. Mọi liên lạc trong tai nghe đều được ghi âm và lưu trữ. Cuadra Fernández sẽ ngồi trong một căn phòng ở Riva, nhìn vào màn hình, và nói chuyện với một trọng tài chính đang đứng giữa tiếng hò hét trên khán đài ở Trabzon.

Khoảng cách vật lý ấy là chi tiết kỹ thuật quan trọng nhất. Cuộc trao đổi trong tai nghe chỉ kéo dài vài chục giây, nhưng đó là vài chục giây mà hai người phải hiểu nhau trong điều kiện áp lực cực đại. Một trọng tài video nước ngoài mang đến một giọng nói khác, một ngữ điệu khác, một cách đặt vấn đề khác. Anh ta không có quan hệ quen biết với vị trọng tài chính đang đứng dưới sân. Anh ta không có lịch sử tranh cãi với câu lạc bộ nào trong hai đội. Anh ta không có bất kỳ lý do nghề nghiệp nào để cố gắng bảo vệ danh tiếng của một đồng nghiệp trong nước.

Trên lý thuyết, đó là một lợi thế. Trong thực tế, đó cũng có thể là một bất lợi.

Quyền lực của VAR nằm ở khả năng thuyết phục, không nằm ở khả năng ra lệnh. Luật yêu cầu trọng tài chính đưa ra quyết định cuối cùng sau khi tự mình xem lại màn hình ở khu vực kỹ thuật bên đường biên. Nếu vị trọng tài ấy đang đứng trước bốn mươi nghìn khán giả, sau một tình huống va chạm trong vòng cấm ở phút 89, thì mức độ sẵn sàng nghe lời một người ngồi cách đó hàng trăm cây số phụ thuộc vào uy tín cá nhân của người nói, chứ không phụ thuộc vào quốc tịch trên hộ chiếu.

Hồ sơ chuyên môn của vị trọng tài Tây Ban Nha

Guillermo Cuadra Fernández thuộc thế hệ trọng tài Tây Ban Nha trưởng thành cùng với quá trình chuẩn hóa VAR ở châu Âu. Anh có chứng chỉ FIFA, làm việc ở La Liga, tham gia các trận đấu thuộc khuôn khổ Liên đoàn Bóng đá châu Âu, và tích lũy kinh nghiệm ở cả hai vai trò: trọng tài chính trên sân và trọng tài video trong phòng kỹ thuật. Bóng đá Tây Ban Nha là một trong những nền bóng đá áp dụng công nghệ hỗ trợ trọng tài sớm và triệt để nhất, với hệ thống trung tâm điều hành tương tự Riva và quy trình đào tạo liên tục cho các tổ trọng tài.

Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở các giải châu Âu, phong cách làm việc của trọng tài Tây Ban Nha có một đặc điểm dễ nhận ra: họ chấp nhận can thiệp ở ngưỡng thấp hơn so với đồng nghiệp Anh hoặc Đức. Họ sẵn sàng đề nghị trọng tài chính xem lại những tình huống mà ở giải Ngoại hạng Anh sẽ được cho qua. Điều này bắt nguồn từ văn hóa điều hành giải đấu, nơi các tình huống trong vòng cấm được soi rất kỹ và nơi tỷ lệ phạt đền được thống kê chi tiết đến từng vòng đấu.

Đặt một trọng tài như vậy vào một trận derby Thổ Nhĩ Kỳ tạo ra một tương tác thú vị. Ngưỡng can thiệp thấp gặp một môi trường mà mọi tình huống va chạm đều được phóng đại bởi cảm xúc của khán đài. Số lần xem lại có thể tăng lên. Thời gian bù giờ có thể dài hơn. Và mỗi lần xem lại là một lần khán giả được nhắc rằng có một người ngoài đang theo dõi.

Cơ sở pháp lý của một cuộc phân công xuyên biên giới

Việc một trọng tài Tây Ban Nha điều hành phòng VAR ở một trận đấu thuộc giải Thổ Nhĩ Kỳ là hợp lệ theo quy định của FIFA, với điều kiện người đó nằm trong danh sách trọng tài quốc tế do FIFA công nhận, được Liên đoàn chủ nhà đăng ký hợp lệ, và có thỏa thuận giữa hai liên đoàn về việc trao đổi nhân sự. Trên thực tế, các liên đoàn châu Âu thường xuyên sử dụng cơ chế trao đổi này cho các trận giao hữu quốc tế và một số trận đấu đặc biệt.

Mô hình đã có tiền lệ ở nhiều nơi. Giải vô địch quốc gia Ả Rập Xê Út từng mời trọng tài châu Âu cho những trận cầu đinh. Giải Hy Lạp từng sử dụng trọng tài nước ngoài trong các trận play-off có tính quyết định. Giải nhà nghề Bắc Mỹ sử dụng trọng tài quốc tế ở các trận chung kết. Chính Liên đoàn Bóng đá châu Âu cũng áp dụng nguyên tắc trọng tài trung lập cho các trận đấu giữa hai đội đến từ cùng một quốc gia nhưng thi đấu ở đấu trường châu lục.

Điều chưa được nói rõ trong văn bản phân công là cơ sở pháp lý cụ thể: đó là một thỏa thuận song phương dài hạn giữa hai liên đoàn, một hợp đồng ngắn hạn cho từng trận, hay một cơ chế trao đổi có đi có lại. Chi tiết này quan trọng, vì nó quyết định liệu đây là một giải pháp tình thế hay một chính sách đã được thể chế hóa.

Nếu là chính sách, thì hệ quả dài hạn sẽ lớn hơn nhiều so với một trận đấu.

Chi phí, và thứ mà người ta thực sự mua

Một trọng tài nước ngoài làm nhiệm vụ VAR không tốn kém bằng một bản hợp đồng chuyển nhượng, nhưng không hề rẻ. Chi phí bao gồm vé máy bay, khách sạn, thù lao theo mức của trọng tài quốc tế, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp, và toàn bộ chi phí hậu cần đi kèm. Cộng dồn qua một mùa giải, con số ấy có thể tương đương ngân sách vận hành của một học viện bóng đá trẻ quy mô trung bình.

Nhưng thứ được mua ở đây không phải là năng lực chuyên môn. Năng lực chuyên môn chỉ là điều kiện cần. Thứ được mua là lá chắn danh dự. Khi một quyết định gây tranh cãi được đưa ra bởi một trọng tài nước ngoài, câu hỏi mà các câu lạc bộ đặt ra sẽ thay đổi. Người ta sẽ tranh cãi về việc anh ta có đúng hay không, thay vì tranh cãi về việc anh ta thuộc phe nào. Đó là một sự dịch chuyển tinh tế nhưng mang lại giá trị lớn trong bối cảnh mà mọi lá phiếu chuyên môn đều bị nghi ngờ.

Từ góc nhìn quản trị rủi ro, cuộc phân công này gần với việc mua bảo hiểm hơn là việc nâng cấp trang thiết bị. Bạn không mua bảo hiểm vì tin rằng tai nạn sẽ xảy ra. Bạn mua nó vì bạn không thể chịu được hậu quả nếu tai nạn xảy ra.

Dữ liệu nói gì, và dữ liệu che gì

Các nền tảng thống kê hiện nay công bố số liệu rất chi tiết về công tác trọng tài: số lần VAR can thiệp, tỷ lệ quyết định được sửa đổi, số thẻ vàng và thẻ đỏ trung bình mỗi trận, số phút bù giờ. Những con số này hữu ích, nhưng chúng có một điểm mù cố hữu.

Quãng đường di chuyển và số lần bứt tốc được đóng gói như chỉ số nỗ lực, nhưng chạy vô hiệu cũng tạo ra số đẹp. Điều tương tự đúng với thống kê trọng tài. Một tỷ lệ phần trăm quyết định chính xác cao không cho biết quyết định sai ấy rơi vào phút thứ mấy, ở tỷ số nào, và gây ra hệ quả gì. Sai sót ở phút 12 của một trận đấu đã an bài không giống sai sót ở phút 90 của một trận derby không có bàn thắng. Hai sai sót ấy đóng góp như nhau vào mẫu số của cùng một phân số.

Trong phân tích VAR, trọng số mới là thứ đáng nói. Một đường việt vị bị bỏ sót dẫn đến bàn thắng mở tỷ số có giá trị tâm lý lớn hơn nhiều so với một quả phạt góc được xử lý sai. Bất kỳ hệ thống đánh giá trọng tài nào coi hai tình huống ấy là tương đương đều đang đo sai thứ mình muốn đo.

Đó là lý do tôi luôn đọc bảng thống kê trọng tài theo cách đọc một bản đồ địa chất. Các lớp trên cùng cho thấy tần suất. Các lớp sâu hơn mới cho thấy trọng lượng.

Vì sao ngưỡng can thiệp là chiến trường thật sự

Ở những trận đấu bình thường, ngưỡng can thiệp của VAR là một khái niệm kỹ thuật tương đối rõ ràng. Ở một trận derby, nó trở thành một khái niệm chính trị. Mỗi bên đều có một định nghĩa riêng về thế nào là sai sót rõ ràng và hiển nhiên, và định nghĩa ấy thay đổi tùy theo kết quả cuối cùng.

Một quả phạt đền được thổi cho đội khách ở phút 78 sẽ được mô tả là quyết định chính xác bởi nửa khán đài này và là tội ác bởi nửa khán đài kia. Trong điều kiện như vậy, người ngồi phòng VAR thực chất đang đưa ra hai quyết định cùng lúc: quyết định về luật, và quyết định về việc có nên mở cuộc tranh cãi hay không. Quyết định thứ hai khó hơn nhiều.

Một trọng tài video nội địa hiểu rất rõ hệ quả xã hội của từng lần can thiệp. Anh ta biết tuần sau mình sẽ còn phải điều hành những trận khác, gặp lại những con người khác, trong cùng một hệ thống. Kiến thức đó có thể khiến anh ta thận trọng hơn mức cần thiết. Một trọng tài nước ngoài không có gánh nặng ấy, nhưng cũng không có trực giác ấy. Anh ta không cảm nhận được nhiệt độ của khán đài qua màn hình.

Cả hai trạng thái đều có cái giá của nó. Vấn đề là ban tổ chức đang chọn trả cái giá nào.

Cú đánh vào tâm lý cầu thủ

Có một lớp hệ quả ít được thảo luận. Cầu thủ biết ai đang ngồi phòng VAR. Thông tin phân công tổ trọng tài được công bố trước trận đấu và được truyền thông đưa tin rộng rãi. Một hậu vệ bước vào vòng cấm đối phương ở phút 85 với kiến thức rằng người đang theo dõi màn hình là một trọng tài nước ngoài, nổi tiếng với việc xử lý nghiêm các tình huống kéo người và đẩy người.

Tác động này mang tính suy đoán, và tôi muốn nói rõ rằng tôi đang suy đoán. Nhưng trong nhiều năm quan sát các giải đấu áp dụng VAR, tôi nhận thấy một xu hướng nhỏ nhưng có thể đo lường: số tình huống va chạm trong vòng cấm giảm nhẹ ở những trận đấu được điều hành bởi các tổ trọng tài nghiêm khắc. Cầu thủ vẫn là những người tính toán rủi ro, dù phần lớn phép tính diễn ra trong tiềm thức.

Ở một trận derby, phép tính ấy còn phức tạp hơn. Cầu thủ không chỉ cân nhắc rủi ro bị thổi phạt. Họ cân nhắc rủi ro bị thổi phạt trước khán đài nhà, ở một thời điểm quyết định, trong một trận đấu mà kết quả sẽ được nhớ đến nhiều năm.

Dây chuyền sản xuất trọng tài, và câu hỏi không ai muốn hỏi

Đến đây thì câu chuyện trở về đúng nơi tôi vẫn làm việc.

Trong bóng đá trẻ, tôi đã quá quen với một kịch bản. Một câu lạc bộ gặp khủng hoảng ở một vị trí. Giải pháp nhanh nhất là mua một cầu thủ đã thành danh từ nơi khác. Giải pháp ấy có thể cứu một mùa giải. Nó không bao giờ cứu được mười mùa giải. Nếu học viện không sản xuất được tiền vệ trung tâm, bạn sẽ phải mua tiền vệ trung tâm mỗi kỳ chuyển nhượng, với giá ngày càng cao, cho đến khi ngân sách cạn hoặc cho đến khi bạn chấp nhận xây dựng lại từ đầu.

Công tác trọng tài vận hành theo đúng logic ấy, chỉ khác là ít ai nhìn nhận nó như một dây chuyền sản xuất. Một trọng tài đẳng cấp quốc tế không xuất hiện ở tuổi hai mươi lăm. Anh ta bắt đầu từ những trận đấu ở giải hạng tư, trên sân cỏ xấu, trước vài trăm khán giả, với mức thù lao không đủ trang trải chi phí đi lại. Anh ta trải qua mười năm ở những giải đấu mà không ai ghi hình, không có VAR, không có ai bảo vệ khi bị chủ tịch câu lạc bộ mắng vào mặt.

Nếu mười năm ấy không đủ an toàn, không đủ thu nhập và không đủ phẩm giá, thì dây chuyền sẽ đứt ở khúc đầu. Những người giỏi nhất sẽ chọn nghề khác. Những người ở lại sẽ là những người có ít lựa chọn nhất. Và rồi ở tầng cao nhất của hệ thống, người ta sẽ phải nhập khẩu thứ mà mình không sản xuất được.

Đây là lý do tôi không đọc cuộc phân công này như một tin ngắn về trọng tài. Tôi đọc nó như một dấu hiệu của đứt gãy trong chuỗi cung ứng.

Ở Jakarta năm 2026, tôi từng viết hai nghìn năm trăm chữ ca ngợi một cầu thủ mười sáu tuổi mà tôi tin là tương lai của bóng đá Việt Nam. Ba năm sau, cậu ấy biến mất khỏi bản đồ. Tôi đã dành nhiều tháng để tự hỏi mình sai ở đâu, và câu trả lời không nằm ở cậu ấy. Nó nằm ở hệ thống đã không được thiết kế để giữ cậu ấy lại. Bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ đang đối mặt với một phiên bản khác của cùng một câu hỏi, chỉ là ở vị trí trọng tài thay vì vị trí tiền vệ.

Góc nhìn ngược: nhập khẩu niềm tin không sửa được dây chuyền

Giải pháp mời trọng tài nước ngoài có một điểm yếu cấu trúc mà những người bảo vệ nó thường bỏ qua.

Nó giải quyết vấn đề nhận thức, không giải quyết vấn đề sản xuất. Trong ba mùa giải gần đây, số lượng trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ đạt chuẩn FIFA không tăng tương ứng với quy mô và nguồn lực của nền bóng đá lớn thứ sáu châu Âu về dân số và có giải đấu thuộc nhóm theo dõi cao nhất lục địa. Khoảng cách ấy không được lấp bằng cách thuê người ngoài. Nó chỉ được che đi.

Có một hiệu ứng tâm lý đáng lo hơn. Khi một trọng tài nước ngoài được mời đến, anh ta tự động nhận được một mức tín nhiệm ban đầu cao hơn đồng nghiệp nội địa. Các quyết định của anh ta bị chất vấn ít hơn. Truyền thông mô tả anh ta bằng những từ ngữ nhẹ nhàng hơn. Đó là một lợi thế không đến từ năng lực, mà đến từ hộ chiếu.

Một hệ thống tư pháp lấy tiêu chuẩn kép làm giải pháp khủng hoảng sẽ tạo ra hai loại công dân: loại được tin trước khi chứng minh, và loại bị nghi trước khi chứng minh. Trong ngắn hạn, điều đó làm dịu căng thẳng. Trong dài hạn, nó làm xói mòn chính thứ mà nó định cứu.

Và có một nghịch lý cuối cùng. Nếu trọng tài nước ngoài làm tốt, người ta sẽ nói rằng hệ thống nội địa kém cỏi, điều này làm tổn thương thêm các trọng tài trong nước. Nếu anh ta mắc sai sót, người ta sẽ kết luận rằng ngay cả người ngoài cũng không cứu được, và uy tín của chiến lược sụp đổ hoàn toàn. Cả hai kết cục đều không tạo ra chiến thắng cho ban tổ chức.

Cuối cùng, quyền lực thật sự vẫn nằm ở trọng tài chính đang đứng trên sân, người có thể từ chối lời đề nghị xem lại, người phải tự mình bước ra màn hình bên đường biên dưới áp lực của bốn vạn khán giả. Một trợ lý ở cách xa hàng trăm cây số không thể nắm tay anh ta bước qua khoảnh khắc ấy.

Ngọc thô không nằm trên bản đồ, nó nằm trong lớp bụi của đường chạy. Điều ấy đúng với cầu thủ, và cũng đúng với trọng tài.

Điều đáng theo dõi sau tiếng còi mãn cuộc

Trận derby rồi sẽ kết thúc, và phần lớn những gì đáng chú ý sẽ diễn ra sau đó.

Nếu trận đấu trôi qua mà không có tình huống gây tranh cãi nào, ban tổ chức sẽ coi đó là một thành công và nhiều khả năng sẽ lặp lại mô hình ở các vòng đấu tiếp theo, mở rộng dần sang các trận cầu đinh khác. Nếu có một quyết định gây tranh cãi, phản ứng sẽ tập trung vào cá nhân vị trọng tài Tây Ban Nha, và câu chuyện sẽ được kể theo hướng mà ban tổ chức ít mong muốn nhất.

Điều tôi quan tâm hơn là một chỉ báo khác, ít ồn ào hơn. Đó là việc liệu sau trận đấu này, Liên đoàn có công bố kế hoạch cụ thể nào cho việc đào tạo trọng tài trẻ hay không, hay chỉ dừng lại ở thông cáo khẳng định quyết tâm nâng cao chất lượng. Một chương trình đào tạo trọng tài trẻ cần thời gian, học viện, người hướng dẫn, đường thi đấu từ hạng thấp lên hạng cao, và quan trọng nhất là sự bảo vệ pháp lý cho những người còn non. Không có phần nào trong số đó được tạo ra bởi một cuộc phân công.

Dữ liệu sẽ cho chúng ta biết sau vài năm. Nếu số trọng tài Thổ Nhĩ Kỳ đạt chuẩn quốc tế tăng lên, cuộc phân công này sẽ được ghi nhận như một bước đệm. Nếu con số ấy đứng yên và danh sách VAR nước ngoài mỗi mùa một dài thêm, thì chúng ta biết chính xác điều gì đã xảy ra.

Tôi đào dữ liệu, nhưng tôi khai quật con người. Và trong trường hợp này, con người cần được khai quật không nằm trong phòng VAR ở Riva, mà nằm trên những sân cỏ hạng tư ở Anatolia, nơi một người trẻ hai mươi tuổi đang cầm còi giữa buổi chiều vắng khán giả, chưa biết rằng tương lai của nền bóng đá này phụ thuộc vào việc cậu ấy có bỏ nghề hay không.

Tuổi 53 dạy tôi: nhanh là thắng, nhưng chậm là thấy. Một cuộc phân công có thể được ký trong ba phút. Một thế hệ trọng tài cần mười lăm năm để trưởng thành, và chỉ cần ba năm bị bỏ mặc để biến mất.