Lá thư Cairo, 54 lá phiếu và mùa đông quyền lực của FIFA

Lá thư rời Cairo vào một ngày giữa tháng Chín. Reuters nhìn thấy nó trước khi nó được công bố; các hiệp hội thành viên châu Phi xác minh lại lần thứ hai. Nội dung gọn như một thông báo hành chính: Gianni Infantino, chủ tịch FIFA, được mời tới hội nghị chiến lược của Liên đoàn bóng đá châu Phi tại Cape Verde, ngày 7 và 8 tháng Mười. Không một dòng nào nhắc tới bầu cử. Không một chữ nào nói về phiếu.

Ở tầng quyền lực của môn thể thao này, những lá thư như thế chưa bao giờ chỉ là thư. Bốn mươi mốt năm cầm máy quay và viết, tôi đã ngồi đủ lâu trong những căn phòng có thảm dày, điều hòa lạnh và hoa tươi đặt giữa bàn, để hiểu rằng quyết định lớn nhất của bóng đá thế giới hầu như không bao giờ được công bố tại họp báo. Chúng đi qua email, trong một tệp đính kèm không tiêu đề, và được ký trước khi bất kỳ ai kịp chuẩn bị câu hỏi.

Cách đây tám năm, một trận đấu ở Kazan đã dạy tôi điều tương tự theo cách khác hẳn. Khi ấy tôi đang quay bộ phim tài liệu về những cơn gió lạ, và tôi bỏ kịch bản đã được duyệt để chạy theo một cậu bé mười chín tuổi. Ngọn gió Kazan năm ấy dạy tôi rằng tuổi trẻ không bao giờ lăn chậm đúng lịch — còn các thể chế thì luôn lăn đúng lịch, chậm hơn, và không ai quay phim chúng.

Cuộc bầu cử chủ tịch FIFA sẽ diễn ra vào tháng Ba tại Rabat, trước 211 hiệp hội thành viên. Người đương nhiệm, sau thất bại chính trị nặng nhất trong chín năm, vừa nhận được cái gật đầu từ khối phiếu đông nhất mà bóng đá thế giới từng có. Toàn bộ câu chuyện nằm ở chỗ: điều đó có nghĩa gì, và điều đó không có nghĩa gì.

Bản đồ trước khi đọc lá thư

FIFA có 211 hiệp hội thành viên, chia thành sáu liên đoàn châu lục. Châu Phi đóng góp 54 thành viên — hơn một phần tư tổng số phiếu và là khối lớn thứ hai sau châu Âu với 55 thành viên. Trong vòng bỏ phiếu quyết định, một ứng viên cần vượt qua nửa số phiếu hợp lệ, tức khoảng 106 trong 211.

Năm 2026, thể thức còn khắt khe hơn: vòng đầu tiên đòi ngưỡng hai phần ba. Gianni Infantino vượt qua Sheikh Salman bin Ebrahim Al Khalifa với tỷ lệ 115–88 ở vòng hai, sau khi vòng một khép lại với năm ứng viên và một bảng phiếu bị xé nhỏ. Năm 2026 và năm 2026, ông không có đối thủ. Sự nghiệp bầu cử của ông, cho tới mùa hè này, là một đường thẳng.

Rồi một đề xuất xuất hiện: bán tới 20 phần trăm cổ phần trong một pháp nhân nắm quyền thương mại của các giải đấu FIFA, bao gồm World Cup, cho các nhà đầu tư tư nhân. UEFA phản đối gay gắt. AFC phản đối. CONCACAF phản đối. Châu Phi không phản đối. Đề xuất bị rút. Và lần đầu tiên sau nhiều năm, cụm từ “thay đổi ở vị trí đứng đầu FIFA” quay lại với các hành lang châu Âu.

Đó là phần chính trị. Song song với nó là phần kỹ thuật, và hai phần này được xếp lịch khéo đến mức khó tin. Ngày 9 tháng Mười, hai ngày sau khi hội nghị Cape Verde kết thúc, FIFA tổ chức buổi đánh giá World Cup 2026. Arsène Wenger, cựu huấn luyện viên Arsenal, hiện là Giám đốc phát triển bóng đá toàn cầu của FIFA, dẫn dắt phần đánh giá về xu hướng chiến thuật, công tác trọng tài và hậu cần. Mọi huấn luyện viên đội tuyển quốc gia châu Phi đều được mời. FIFA duy trì cơ chế này sau mỗi kỳ World Cup kể từ năm 2026.

Trong hơn bốn thập niên đưa tin, tôi đã học cách đọc những lịch trình như thế. Chúng hiếm khi là trùng hợp.

Phép cộng không ai muốn viết ra

Hãy bắt đầu bằng số học đơn giản nhất, thứ mà các phòng họp thường tránh vì nó quá rõ.

Châu Phi và châu Âu cộng lại là 109 phiếu trên 211 — một mức đa số tuyệt đối về mặt toán học. Nghĩa là: nếu hai liên đoàn lớn nhất hành tinh bóng đá đi cùng một hướng, không ai cản được họ. Nghĩa là: cuộc khủng hoảng thực sự của FIFA không nằm ở việc thiếu ứng viên, mà nằm ở chỗ hai khối đông dân nhất đang đứng ở hai phía của một vết nứt.

Trước mùa hè, vết nứt ấy nằm im. Sau đề xuất bán 20 phần trăm cổ phần, nó thành một đường thẳng trên bản đồ. Một bên là các nền bóng đá đã có thị trường truyền hình béo mập, có hợp đồng tài trợ dài hạn, có giải vô địch quốc gia được bán với giá hàng tỷ euro: họ không cần thêm vốn tư nhân, họ cần giữ nguyên tỷ lệ chia. Bên kia là những liên đoàn mà ngân sách hàng năm đến từ các khoản phân bổ của FIFA: với họ, thêm một dòng vốn mới có thể là thêm một dòng tiền chảy xuống.

Sự im lặng của châu Phi trong cuộc tranh luận ấy chưa bao giờ là sự thờ ơ. Trong bóng đá, im lặng là một hình thức đàm phán. Bạn giữ tiếng nói của mình cho tới khi nó có giá. Và khi đề xuất kia sụp đổ, cái giá ấy trở thành một thứ khác: một lời mời tới Cape Verde, một chỗ ngồi ở hàng ghế đầu, và một lá thư được Reuters nhìn thấy.

Đó là lý do tôi không đọc sự kiện này như một cuộc khủng hoảng. Tôi đọc nó như một giao dịch đã được hoàn tất trước khi ai đó gõ búa.

54 phiếu, và một chữ “nhưng”

Ủy ban điều hành CAF ủng hộ Infantino. Các hiệp hội thành viên châu Phi ủng hộ Infantino. Reuters mô tả điều này trái ngược hoàn toàn với làn sóng chỉ trích từ những nơi khác trên thế giới bóng đá. Trên giấy, đó là một khối 54 phiếu — hơn một phần tư số phiếu cần thiết để thắng.

Nhưng tôi đã theo dõi đủ nhiều kỳ bầu cử để không bao giờ đọc một thông cáo tập thể như một kết quả bỏ phiếu. Văn bản của lãnh đạo liên đoàn không ràng buộc lá phiếu của từng hiệp hội. Và chính bản tin của Reuters đã cắm sẵn một cột mốc thực tế: các cuộc bỏ phiếu FIFA trong quá khứ từng chứng kiến khối châu Phi chia rẽ.

Năm 2026 là bài học sống. Châu Phi bước vào phòng với nhiều tiếng nói, và bước ra với những lá phiếu rải về các hướng khác nhau. Trong một tổ chức gồm 211 thành viên trải từ Nouméa đến Nuuk, liên kết thật sự không đến từ châu lục. Nó đến từ hóa đơn: chuyến bay ai trả, tiền phát triển ai duyệt, suất dự giải ai chia.

Nếu tôi phải chỉ ra một điểm mù của toàn bộ câu chuyện này, thì nó ở đây. Thế giới đang đọc sự ủng hộ của châu Phi như một tuyên bố về lòng trung thành. Nó gần với một bản báo giá hơn.

Người giữ chìa khóa

Trong toàn bộ phép tính này, có một cái tên đáng được đặt riêng ra: Patrice Motsepe.

Ông là tỷ phú khai khoáng Nam Phi, chủ tịch CAF, và là đồng minh thân thiết của Infantino. Ông nắm trong tay nền tảng thể chế của khối phiếu đông nhất, và mối quan hệ cá nhân để khối đó đi cùng một hướng. Trong nền chính trị FIFA, người vận động được cả một châu lục có giá trị hơn mọi tuyên bố về cải cách.

Đổi lại, phía sau sự ủng hộ ấy luôn có những kỳ vọng song phương: tiền phát triển, suất dự giải, vị trí trong các ủy ban. Đây là mẫu hình cũ và bền của bóng đá thế giới, và nó không có gì bí mật. Bí mật nằm ở những mục chi tiết — và những mục ấy không bao giờ xuất hiện trên giấy.

Cần nói rõ một điều, để tránh rơi vào cái bẫy dễ nhất của thể loại tin này. Bản tin của Reuters mô tả một tiến trình hợp pháp, đúng thể thức. Không có cáo buộc vi phạm nào. Không có án phạt nào. Có một hội nghị, có những lá thư ủng hộ, có một ứng viên xác nhận tái tranh cử. Phần còn lại là chính trị — và chính trị bóng đá vận hành bằng những thứ không được viết vào điều lệ.

Ngày 9 tháng Mười, và điều thật sự ở lại

Rồi tới ngày 9 tháng Mười.

Trong khi các phóng viên còn mải phân tích ý nghĩa chính trị của hội nghị Cape Verde, thì ở một phòng hội thảo khác, khoảng vài chục huấn luyện viên đội tuyển quốc gia châu Phi sẽ ngồi xem lại các đoạn băng của World Cup 2026. Họ sẽ xem những pha chuyển trạng thái, những quả phạt góc được dàn dựng, những đường biên ngang bị phá vỡ ở phút thứ tám mươi.

Đây là phần duy nhất của cả câu chuyện mà tôi có thể gọi là quà tặng thật. Châu Phi nhận được nhiều hơn một chỗ trong liên minh: các huấn luyện viên của họ nhận được một buổi học miễn phí từ chính bộ phận kỹ thuật của FIFA, thứ mà các liên đoàn lớn thường tự mua bằng tiền của mình.

Tôi đã ngồi trong những buổi như thế ở ba châu lục khác nhau. Chúng không hào nhoáng. Một máy chiếu, một cây bút dạ, vài tranh cãi nhỏ về việc có nên đá ba hậu vệ hay không. Nhưng chính ở những căn phòng đó, một nền bóng đá trở nên tốt hơn hoặc không bao giờ tốt hơn. Còn các liên minh thì tan theo nhiệm kỳ.

Cần nói thêm về nội dung kỹ thuật, vì đây là chỗ tôi có quan điểm riêng và muốn nó được nói ra đúng chỗ.

World Cup 2026 là kỳ đầu tiên có 48 đội. Châu Phi được phân bổ chín suất trực tiếp cùng một suất đá play-off liên lục địa — gần gấp đôi so với năm suất của kỷ nguyên 32 đội. Về mặt tài chính, đó là một thay đổi lớn hơn mọi tuyên bố chính trị: thêm bốn đội dự vòng chung kết nghĩa là thêm bốn nguồn thu bản quyền, thêm bốn chương trình tài trợ, thêm bốn nhóm cầu thủ có giá.

Về mặt chiến thuật, buổi đánh giá ngày 9 tháng Mười sẽ phải đối diện với một nghịch lý mà tôi đã theo dõi suốt nhiều mùa giải gần đây. Các đội tuyển ngày càng giống nhau, và thứ làm họ giống nhau nhiều nhất là cầu thủ chạy cánh đảo vào trong. Khi cả hai biên đều đảo ngược, chiều rộng sân biến mất, và trận đấu bị nén vào một hành lang trung tâm chật hẹp. Đó là lý do tôi vẫn giữ sự hoài nghi với trào lưu này: nó tạo ra ưu thế số học trong khâu dứt điểm, nhưng nó xóa sổ một kỹ năng đã nuôi cả một thế hệ cầu thủ.

Phần về trọng tài trong buổi đánh giá chắc chắn sẽ nhắc lại VAR. Tôi vẫn giữ nguyên quan điểm sau nhiều năm ngồi ở phòng kỹ thuật xem lại băng: VAR không giảm tranh cãi. Nó chuyển tranh cãi từ mặt cỏ vào một căn phòng có màn hình, và biến tranh cãi thành một cuộc thảo luận về các vùng xám của luật. Ở một kỳ World Cup có 48 đội, số lượng vùng xám tăng theo cấp số cộng.

Và đây là chỗ hai phần của câu chuyện gặp nhau. Nếu FIFA trao cho châu Phi thêm suất dự giải, thì FIFA cũng phải trao cho châu Phi khả năng đọc trận đấu tốt hơn — bởi vì một suất dự giải mà không có năng lực kỹ thuật đi kèm sẽ chỉ tạo ra thêm ba trận thua đậm và thêm vài bài báo buồn. Buổi đánh giá ngày 9 tháng Mười là công cụ rẻ nhất để đóng khoảng cách ấy. Nó cũng là phần ít gây tranh cãi nhất trong toàn bộ chuyến đi của Infantino.

Góc nhìn ngược: im lặng cũng là một thế đứng

Ở đây tôi muốn đi ngược lại cách đọc phổ biến.

Cách đọc phổ biến nói rằng: UEFA, AFC và CONCACAF đã đánh bại đề xuất bán cổ phần, nhưng lại không tìm nổi một ứng viên, cho nên họ yếu. Tôi không tin vào cách đọc đó.

Không công bố ứng viên sớm là một chiến lược, không phải một sự bế tắc. Trong một cuộc bầu cử mà đương nhiệm nắm trong tay bộ máy, mọi ứng viên xuất hiện sớm đều bị bào mòn trước ngày bỏ phiếu: bị soi lý lịch, bị mua chuộc đồng minh, bị kéo vào các cuộc tranh luận không có lợi. Ứng viên công bố muộn, sát hạn chót, là ứng viên ít tổn thất nhất trước ngày kiểm phiếu. Với một liên minh gồm ba liên đoàn và ba bản sắc khác nhau, việc chưa chốt được một cái tên cũng có thể phản ánh sự bất đồng nội bộ chứ không phải sự tê liệt.

Nhưng có một tầng sâu hơn, và đây mới là phần tôi muốn giữ lại.

Khi một liên minh ba châu lục cùng phản đối một đề xuất bán tài sản và đề xuất ấy sụp đổ, họ đã chứng minh rằng họ có thể chặn. Chặn được nghĩa là có quyền lực phủ quyết thực tế. Không cần một cái tên để có quyền phủ quyết. Đôi khi chỉ cần sự im lặng đúng lúc.

Và còn một lớp nữa. Điều đáng lo nhất cho FIFA nằm ở chỗ cuộc bầu cử này có thể trôi qua mà không có một đối thủ nào cả. Một nhiệm kỳ được trao không qua tranh luận sẽ để lại một khoản nợ chính danh — khoản nợ mà không một chiến thắng nào ở Rabat trả hết được.

Lá phiếu không vỗ tay. Lá phiếu chỉ thì thầm, và tiếng thì thầm ấy không dọn sạch được hành lang.

Về đề xuất 20 phần trăm: chưa chết, chỉ ngủ

Có một chi tiết mà tôi nghĩ phần lớn độc giả sẽ bỏ qua, và nó quan trọng hơn cả kết quả bầu cử.

Đề xuất bán tối đa 20 phần trăm cổ phần trong pháp nhân nắm quyền thương mại các giải đấu FIFA, bao gồm World Cup, không phải là một ý tưởng bốc đồng. Nó là một mô hình tài chính có tuổi: tách tài sản truyền thông và tài trợ ra khỏi tổ chức mẹ, bán một phần cổ phần cho quỹ đầu tư, đổi lấy một cục tiền mặt ngay lập tức và một dòng chia lợi nhuận dài hạn. Mô hình ấy đã được áp dụng khắp nơi trong thể thao chuyên nghiệp.

Nó chỉ vấp phải đúng một vật cản. World Cup đứng ngoài mọi bảng cân đối. Nó là một biểu tượng có cổ đông tinh thần trên toàn thế giới, và không cổ đông nào trong số đó được mời họp.

Khi chi phí chính trị của việc bán một thứ vượt quá số tiền bán được, thứ đó sẽ không bị bán — nhưng nó sẽ được bán lại theo cách khác. Hình thức ít xâm phạm hơn thì dễ sống sót hơn: một cổ phần thiểu số ở một giải đấu thứ cấp, một quỹ hạ tầng, một thỏa thuận bản quyền khu vực. Những cấu trúc ấy ít gây chú ý hơn, ít tạo ra một mặt trận chung hơn, và vẫn chuyển được dòng vốn tư nhân vào hệ thống FIFA.

Nói cách khác: bài học của mùa hè rồi không hẳn là “ý tưởng đã bị bác bỏ”. Bài học là “liều lượng đã bị điều chỉnh”.

Rủi ro thật, theo thứ tự

Nếu phải xếp các rủi ro của cuộc bầu cử này, tôi sẽ xếp khác với cách các bản tin thường làm.

Rủi ro lớn nhất nằm ở thời điểm. Cuộc bỏ phiếu diễn ra vào tháng Ba. Một ứng viên công bố muộn có thể thay đổi toàn bộ số học trong vòng vài tuần, và cánh cửa ấy vẫn chưa đóng.

Rủi ro thứ hai là độ dính của khối châu Phi. 54 phiếu là một tảng lớn, nhưng tảng lớn vẫn có khe. Mỗi hiệp hội thành viên có một chủ tịch, một hóa đơn, một tham vọng riêng. Muốn đo được sức mạnh thật của khối này, đừng đọc thông cáo của CAF; hãy đọc phát biểu của từng hiệp hội nhỏ, nơi ít phóng viên ghé qua.

Rủi ro thứ ba mang tính cấu trúc. Vết nứt giữa nhóm nền bóng đá đã có thị trường và nhóm nền bóng đá đang cần phân bổ sẽ không biến mất sau khi kiểm phiếu. Nó sẽ chảy vào những quyết định khác: thể thức giải đấu, tỷ lệ chia doanh thu, số suất dự vòng chung kết.

Và rủi ro cuối cùng, thứ mà không ai đưa vào báo cáo: sự mệt mỏi. Sau một chu kỳ World Cup 48 đội, một cuộc tranh cãi về bán cổ phần và một cuộc bầu cử gần như không có đối thủ, phần lớn hiệp hội thành viên sẽ bước vào tháng Ba với mong muốn duy nhất là mọi thứ kết thúc nhanh. Mong muốn ấy là mảnh đất tốt nhất cho sự đương nhiệm.

Điều tôi sẽ không quên

Tôi từng quay 240 phút ở một sân vận động 45.000 chỗ trống không, chỉ có cỏ, ghế và tiếng còi của bảo vệ vang lên từng hồi. Ban lãnh đạo khi ấy đề nghị tôi chèn tiếng hò reo giả lập vào phim. Tôi gật đầu, rồi lặng lẽ không làm. Tôi đã gọi cảnh một quả bóng lăn chậm qua khung thành rỗng là nghi thức không người xem.

Nhiều năm sau, tôi nhận ra rằng phần lớn quyền lực của bóng đá thế giới được điều hành đúng theo cách ấy — trong những căn phòng không có khán giả, trước những hàng ghế trống, bởi những người không cần ai vỗ tay. Trong thế giới không có khán giả, bóng đá chỉ còn lại tiếng thở và sự thật.

Cuộc bầu cử ở Rabat sẽ diễn ra trong một hội trường như thế. Sẽ có 211 hiệp hội, sẽ có một lá thư từ Cairo đã được xác minh, sẽ có 54 cái gật đầu, và sẽ có một khoảng trống ở chỗ đáng lẽ phải có một cái tên đối lập.

Nhưng rồi ngày 9 tháng Mười sẽ tới. Ở đâu đó, trong một phòng họp có máy chiếu, một huấn luyện viên đội tuyển châu Phi sẽ giơ tay và hỏi về cách dựng lại hàng phòng ngự sau khi mất bóng ở cánh trái. Một câu hỏi nhỏ, không ai ghi vào biên bản, không ai đưa lên truyền hình. Và đó là phần của bóng đá mà không một liên minh nào mua được, không một lá thư nào thay thế được, không một cuộc bỏ phiếu nào phán xử được.

Bóng vẫn lăn, kể cả khi không có ai ghi tỷ số.