Trọng tài Nhật Bản Araki Yusuke gây tiếng vang tại Jupiler Pro League: VAR sửa đúng, giám đốc trọng tài Bỉ lên tiếng

Khi bóng chạm cánh tay hậu vệ Cercle Brugge ở phút 76, gần như cả sân chờ tiếng còi. Trọng tài Araki Yusuke không thổi phạt ngay. Anh giơ tay ra hiệu cho trận đấu tiếp tục, mặc cho những cầu thủ KAA Gent phản ứng dữ dội xung quanh. Vài chục giây sau, chiếc tai nghe của anh vang lên. Đó là tín hiệu từ phòng VAR, yêu cầu rà soát lại một tình huống bóng chạm tay trong vòng cấm. France Bleu dạy tôi một điều: chưa kiểm chứng, chưa lên sóng. Trọng tài cũng vậy. Araki Yusuke không vội vàng đưa ra phán quyết theo áp lực của khán đài, không cố bảo vệ quyết định ban đầu chỉ vì ông đã để bóng lăn. Anh điềm tĩnh chạy về phía màn hình, xem lại từng góc quay, và sau đó chỉ tay về chấm phạt đền. Một quyết định tưởng như đơn giản, nhưng lại là thước đo cho cả một quy trình đào tạo trọng tài hiện đại. Bối cảnh của trận đấu không quá lớn. Đó là vòng 5 Jupiler Pro League, nơi KAA Gent làm khách trên sân của Cercle Brugge. Nhưng với riêng Araki Yusuke, đây là trận ra mắt tại một giải đấu châu Âu theo chương trình trao đổi trọng tài quốc tế. Liên đoàn bóng đá Nhật Bản và Liên đoàn bóng đá Bỉ đã tạo điều kiện để trọng tài trẻ này có cơ hội cầm còi ở một môi trường giàu thể lực và nhiều va chạm như bóng đá Bỉ. Người trực tiếp theo dõi màn trình diễn của anh không phải phóng viên bình thường, mà là Jonathan Lalor, giám đốc kỹ thuật trọng tài của bóng đá Bỉ. Sự xuất hiện của ông trên chương trình Voetbal Focus của DAZN cho thấy tầm quan trọng của trận đấu này đối với giới cầm còi xứ sở hoa tulip. Điều đáng chú ý không phải VAR đã làm đúng vì VAR vốn được thiết kế để làm đúng khi có đủ thời gian và góc máy. Điều đáng chú ý là cách Araki xử lý tình huống trước khi VAR lên tiếng. Trong một pha bóng chạm tay gây tranh cãi, nhiều trọng tài sẽ chọn cách an toàn là thổi phạt ngay lập tức, dù không chắc chắn. Araki chọn một hướng khác: đọc tình huống nhanh, giữ nhịp trận đấu và chờ công nghệ hỗ trợ. Đó là kỷ luật mà tôi đã thấy ở những trọng tài hàng đầu châu Âu, không phải thứ dễ dàng có được trong một trận ra mắt. Cánh tay trái của hậu vệ Cercle Brugge không nằm sát thân người khi bóng chạm vào. Nó tách khỏi người theo hướng kéo về phía bóng, một chuyển động chủ động dù có thể không cố ý chơi bóng bằng tay. Theo Luật bóng đá IFAB, khi cánh tay khiến thân người mở rộng một cách bất thường, và bóng chạm vào phần cánh tay đó, đó là hành vi phạm lỗi. Araki không cần nhìn lại nhiều lần. Chỉ một góc quay chậm từ chính diện là đủ để anh xác định điểm chạm bóng nằm dưới đường nách và cánh tay đã rời xa trục cơ thể. Jonathan Lalor sau đó phát biểu trên sóng truyền hình: "Cánh tay trái của cầu thủ đã rời xa người với một động tác kéo về phía bóng. Đây là một quả phạt đền và chắc chắn đó là quyết định đúng đắn." Cách nói của ông không mang tính chất khích lệ xã giao. Nó giống một bài giảng về quy trình hơn là một lời khen cá nhân. Với một giám đốc kỹ thuật trọng tài, điều quan trọng nhất không phải là trọng tài đúng hay sai, mà là trọng tài có tuân theo đúng quy trình đã được tập huấn hay không. Araki đã làm đúng quy trình: ra quyết định ban đầu trên sân, chấp nhận rà soát lại, thay đổi quyết định khi có bằng chứng rõ ràng. Người trong cuộc không phải người biết nhiều nhất, mà là người giữ bình tĩnh nhất khi mọi thứ sụp đổ. Araki Yusuke không hề sụp đổ trong tình huống ấy. Anh cho trận đấu tiếp tục thêm khoảng một phút, tạo ra một nhịp dừng tự nhiên trước khi bóng ra ngoài biên. Chính khoảng thời gian đó giúp VAR có đủ không gian đề xuất rà soát. Nếu Araki thổi phạt ngay khi bóng chạm tay mà không nhìn rõ, Cercle Brugge sẽ phản ứng dữ dội, KAA Gent sẽ hài lòng, và trận đấu có thể bị đẩy vào tranh cãi. Cách xử lý của anh khiến cả hai đội đều hiểu rằng quyết định cuối cùng đến từ công nghệ, không phải từ cảm tính của trọng tài. Nhưng tôi không muốn biến một pha VAR đúng thành một tuyên ngôn về chất lượng trọng tài Nhật Bản. Mẫu quan sát ở đây quá nhỏ: chỉ một trận đấu, chỉ một tình huống gây tranh cãi. Những trận đấu căng thẳng thực sự ở giải Bỉ, nơi cầu thủ liên tục khiêu khích, nơi khán đài tạo áp lực lớn bằng tiếng la ó và ban huấn luyện bao vây trọng tài sau mỗi tình huống, sẽ là bài kiểm tra khác. VAR có thể giải quyết một pha bóng chạm tay trong vòng cấm, nhưng VAR không thể giúp trọng tài kiểm soát phòng thay đồ trước giờ bóng lăn. Araki sẽ sớm được kiểm tra ở những khía cạnh mà không camera nào nhìn thấy. Tôi cũng nhận thấy một điểm mù trong cách giới truyền thông tôn vinh các trọng tài đến từ châu Á. Việc một trọng tài Nhật Bản nhận lời khen từ giám đốc kỹ thuật bóng đá Bỉ là tin tốt lành cho chương trình trao đổi nhân sự, nhưng nó cũng tạo ra kỳ vọng không tương xứng nếu những trận tiếp theo không diễn ra suôn sẻ. Araki đang ở tuổi phát triển sự nghiệp, và sớm được gắn mác "hiện tượng" sẽ khiến mỗi sai lầm nhỏ sau này bị phóng đại. Điều anh cần nhất bây giờ là những trận đấu thầm lặng, chất lượng cao, không ai phải nhắc đến tên anh sau tiếng còi mãn cuộc. Về mặt hệ thống, trận đấu này có giá trị lớn hơn cá nhân Araki. Nó cho thấy các liên đoàn bóng đá châu Âu đang mở cửa hơn với nguồn trọng tài quốc tế, miễn là người được cử đến được đào tạo bài bản và hiểu văn hóa bóng đá bản địa. Bóng đá Bỉ luôn nổi tiếng với những trận đấu tốc độ cao, nhiều pha tranh chấp tay đôi và các cầu thủ trẻ giàu kỹ thuật. Một trọng tài châu Á cầm còi trận đấu như thế không chỉ mang theo chuyên môn từ xứ sở mặt trời mọc, mà còn mang theo cách tiếp cận khác với trọng tài bản địa. Sự đa dạng trong cách điều hành trận đấu có thể giúp chính các trọng tài Bỉ nhìn lại thói quen của họ. Trên thực tế, những gì Araki thể hiện không phải kỹ năng cá nhân xuất chúng, mà là thành quả của một quy trình được chuẩn bị kỹ càng. Anh biết khi nào nên đứng gần vòng cấm để quan sát điểm chạm bóng, khi nào nên lùi lại để tạo tầm nhìn rộng, khi nào nên giơ tay cho trận đấu tiếp tục và khi nào nên lắng nghe tiếng nói từ tai nghe. Tất cả những quyết định đó đến từ việc huấn luyện VAR bài bản trước trận đấu, không phải từ bản năng trời cho. Một trọng tài có kinh nghiệm nhưng không được tập huấn kỹ về quy trình mới có thể vẫn bỏ lỡ tình huống quan trọng, hoặc tệ hơn là thổi sai sau khi nhìn thấy hình ảnh chậm và hoảng loạn vì không biết cách đọc tình huống. Ở tuổi 46, tôi không đuổi theo tin nóng nữa, tôi đuổi theo sự thật đã được kiểm chứng. Sự thật đã được kiểm chứng hôm ấy nằm ở một quyết định đúng, được đưa ra sau đúng quy trình, và được xác nhận bởi một người có thẩm quyền đánh giá chuyên môn. Trận đấu tiếp theo của Araki Yusuke tại Jupiler Pro League sẽ quan trọng hơn nhiều so với trận đấu đầu tiên. Khi đó, chúng ta sẽ biết liệu sự điềm tĩnh của anh trong tình huống bóng chạm tay là bản năng thoáng qua hay là một tiêu chuẩn làm việc bền vững. Còn lúc này, điều tốt nhất mà giới trọng tài có thể làm là để anh được làm việc trong bóng tối, tránh xa ánh đèn truyền thông, cho đến khi thành thói quen chứ không chỉ là một khoảnh khắc đẹp.