Hà Lan và bài toán hậu vệ trái: Kenneth Perez chỉ đúng triệu chứng, chưa chỉ đúng căn bệnh

Hà Lan và bài toán hậu vệ trái: Kenneth Perez chỉ đúng triệu chứng, chưa chỉ đúng căn bệnh

Phút 88 ở Belgrade

Phút 88, trên sân ở Belgrade, một đường phản công của Serbia xé toạc cánh trái đội tuyển Hà Lan. Bóng được đẩy dài sang hành lang biên, và trong khoảng ba giây, khoảng cách giữa tiền đạo đối phương với khung thành đội khách thu hẹp lại còn chưa đầy mười mét. Rồi một bóng áo cam lao về phía đó, nhanh đến mức camera biên dọc gần như không bắt kịp. Micky van de Ven kịp đưa chân chặn bóng. Khán đài ồ lên. Trên băng ghế huấn luyện, không ai đứng dậy.

Khoảnh khắc ấy là thứ mà giới bình luận Hà Lan sẽ nhắc lại nhiều lần trong những ngày sau, và họ nhắc nó theo hai cách trái ngược hoàn toàn. Marciano Vink nhắc để khen. Arno Vermeulen nhắc, rồi lắc đầu. Còn Kenneth Perez thì gần như không nhắc, bởi ông đã có sẵn kết luận của mình từ trước khi trận đấu kết thúc.

Tôi muốn nói rõ điều này ngay từ đầu: Hà Lan không thua Serbia 1-2 vì Van de Ven. Họ thua vì một chuỗi lý do khác, và trận hòa 1-1 với Đức cũng chẳng phải lỗi của ai ở hành lang trái. Nhưng trong phòng thu của ESPN Hà Lan, ở chương trình Voetbalpraat, câu hỏi mà ba người đàn ông ngồi đó dành trọn thời lượng không phải "Hà Lan đang chơi thế nào", mà là "tại sao một trung vệ lại đá hậu vệ trái".

Và đó chính là chỗ tôi thấy thú vị, bởi câu trả lời thật cho câu hỏi ấy không nằm ở Micky van de Ven.

Bối cảnh: một cuộc tranh luận được dàn dựng rất khéo

Voetbalpraat là talkshow bóng đá của ESPN Hà Lan, phát vào các buổi tối sau vòng đấu. Kenneth Perez ngồi đó với tư cách cựu tuyển thủ Đan Mạch gốc Chile, người từng khoác áo Ajax và PSV, và nổi tiếng với những phát ngôn không cần vuốt ve ai. Marciano Vink là cựu tiền vệ Ajax, một người có xu hướng nhìn trận đấu qua cấu trúc đội hình hơn là qua cảm xúc. Arno Vermeulen là nhà báo thể thao kỳ cựu, người thường đóng vai người hòa giải trong các cuộc tranh luận kiểu này.

Ba người họ không phải là những kẻ nói bừa. Họ là những người có uy tín trong làng bóng đá Hà Lan, và khi cả ba cùng nhìn về một hướng thì đó là tín hiệu đáng để ghi lại, dù tín hiệu ấy có thể sai.

Bối cảnh cụ thể: trong hai trận gần nhất của đội tuyển Hà Lan trong kỳ tập trung này, Van de Ven đá trọn 90 phút ở vị trí hậu vệ trái. Trận đầu hòa Đức 1-1. Trận sau thua Serbia 1-2. Tổng cộng 180 phút. Không có bàn thắng nào đến từ cánh trái của Hà Lan. Cũng không có bàn thua nào được ghi trực tiếp từ vị trí của Van de Ven.

180 phút. Đó là toàn bộ mẫu dữ liệu mà cuộc tranh luận đang dựa vào, và tôi sẽ quay lại con số đó ở phần sau.

Micky van de Ven năm nay 24 tuổi, cao 1m93, thuộc biên chế Tottenham Hotspur, chơi trung vệ lệch trái trong sơ đồ bốn hậu vệ của câu lạc bộ. Điểm mạnh của cậu ấy được ghi nhận từ khi còn ở Wolfsburg: tốc độ tối đa thuộc nhóm nhanh nhất trong số các trung vệ đang chơi bóng ở châu Âu. Tôi đã xem nhiều trận Tottenham của cậu ấy, và có những pha bóng mà cậu ấy bắt kịp một tiền đạo đã cách mình năm mét, điều mà rất ít trung vệ làm được.

Nhưng hậu vệ trái hiện đại không chỉ cần chạy nhanh.

Đó là toàn bộ vấn đề. Và cũng là lý do vì sao Pérez, Vink và Vermeulen — dù nói cùng một điều — thực ra đang nói về ba thứ khác nhau.

Phân tích: ba người, ba chẩn đoán, một khoảng trống dữ liệu

Kenneth Perez là người đưa ra kết luận gọn nhất: Hà Lan có "một vấn đề thật sự ở vị trí đó". Marciano Vink cụ thể hơn: "Tôi không nhìn thấy cậu ấy là một hậu vệ trái." Còn Vermeulen thì đưa ra một nhận định mà tôi cho là quan trọng nhất trong toàn bộ cuộc trò chuyện, nhưng lại bị cả hai người kia nói át: "Tôi nghĩ Xavi thực sự muốn nhiều bóng đá hơn ở đó, ở vị trí đó."

"Xavi" ở đây gần như chắc chắn là Xavi Simons, người chơi lệch trái hoặc số 10 trong hệ thống của Hà Lan. Nếu Vermeulen nói đúng — và tôi tin là đúng — thì đây không còn là ý kiến của một bình luận viên nữa. Đây là một ràng buộc đến từ phía cầu thủ. Cầu thủ quan trọng nhất ở nửa trái đang yêu cầu một hậu vệ trái biết chơi bóng, biết phối hợp, biết tham gia vào các pha ban bật ngắn chứ không chỉ biết phòng ngự.

Điểm cốt lõi: cuộc tranh luận ở Voetbalpraat không phải là tranh luận về con người, mà là tranh luận về hồ sơ vị trí. Hà Lan đang có một hàng thủ được cấu tạo từ các trung vệ đóng vai hậu vệ trái, và không ai trong số họ đáp ứng được yêu cầu dùng bóng ở hành lang đó.

Hãy nhìn vào danh sách những cái tên được đưa ra trong chương trình. Daley Blind — cựu cầu thủ Ajax, Manchester United, Girona, sắp bước sang tuổi 36. Jorrel Hato — trung vệ lệch trái tại Chelsea, trẻ hơn Blind gần hai thập kỷ. Mats Rots — một cái tên trẻ hơn nữa, người mà Perez nhắc tới như phương án dự phòng chưa được kiểm chứng.

Ba cái tên, ba thế hệ, và cả ba đều là trung vệ được kéo ra biên.

Đây không phải là chuyện chọn người. Đây là chuyện Hà Lan không sản sinh ra hậu vệ trái.

Bóng đá Hà Lan nổi tiếng với trường phái tổng lực và hệ thống 4-3-3 ở cấp độ học viện. Nhưng nhìn vào dòng sản phẩm trong mười lăm năm qua, có một xu hướng rất rõ: các lò đào tạo Hà Lan đào tạo ra rất nhiều trung vệ lệch trái chân trái, và rất ít hậu vệ trái chuyên biệt. Virgil van Dijk, Matthijs de Ligt, Stefan de Vrij, Nathan Aké, Jorrel Hato, Micky van de Ven — đó là một dàn trung vệ đáng nể ở đẳng cấp châu lục. Còn ở hành lang trái, kể từ sau thời Daley Blind và trước đó là Giovanni van Bronckhorst, Hà Lan gần như không có cái tên nào ổn định.

Khoảng trống này không mới. Nó chỉ được kích hoạt lại mỗi kỳ tập trung đội tuyển, và mỗi lần lại có một cái tên mới bị đem ra mổ xẻ.

Lần này là Van de Ven.

Và đây là chỗ tôi cần nói về khía cạnh kỹ thuật mà ít người nhắc tới. Hậu vệ trái trong bóng đá đỉnh cao hiện đại phải làm hai công việc khác nhau, và hai công việc này đòi hỏi hai bộ kỹ năng khác nhau.

Công việc thứ nhất là phòng ngự chuyển trạng thái. Khi đội bóng dâng cao đội hình, hậu vệ trái là người đầu tiên bị khoét vào lưng khi mất bóng. Công việc này cần tốc độ, cần khả năng đọc tình huống, cần khả năng phán đoán điểm rơi của đường bóng dài. Van de Ven làm việc này rất tốt. Pha chặn bóng ở phút 88 mà Vermeulen nhắc tới chính là ví dụ hoàn hảo: cậu ấy bọc lót từ phía đối diện sân sang tận biên trái để phá bóng, điều mà một hậu vệ trái chậm chân không làm nổi.

Công việc thứ hai là xây dựng bóng từ tuyến dưới. Hậu vệ trái hiện đại nhận bóng từ trung vệ, xoay người, chuyền ngang, chuyền dọc, hoặc dâng cao tạo thành phương án chuyền ở hành lang. Đôi khi cậu ấy phải bó vào giữa để làm cầu nối, để mở ra khoảng trống cho tiền vệ cánh. Công việc này cần chân thuận, cần khả năng xử lý bóng trong không gian hẹp, cần sự bình tĩnh trước áp lực.

Van de Ven, với chân phải, đá ở hành lang trái, không làm tốt việc thứ hai. Không phải vì cậu ấy dở. Vì cậu ấy bị đặt sai chỗ.

Một hậu vệ trái chân phải đá bên trái thường có xu hướng xoay người về phía trong, dùng chân phải để chuyền về phía trục giữa sân. Điều đó nghe có vẻ ổn, nhưng nó làm mất đi khả năng mở bóng dọc biên bằng chân trái — đường bóng mà mọi hậu vệ trái chân trái đều có thể thực hiện mà không cần chỉnh người. Trong một hệ thống yêu cầu hậu vệ trái tham gia vào việc giữ bóng, sự khác biệt này tích lũy qua từng pha bóng và cuối cùng trở thành một khoảng trống trong cấu trúc.

Bây giờ hãy nói về Xavi Simons. Cậu ấy thích nhận bóng ở nửa trái, thích đối mặt với hậu vệ đối phương, thích những pha phối hợp hai người ở hành lang trong. Để làm được điều đó, cậu ấy cần một hậu vệ trái hiểu nhịp, biết khi nào dâng lên và khi nào lùi lại, biết khi nào chuyền bóng vào chân cậu ấy và khi nào kéo hậu vệ đối phương ra khỏi vị trí. Đó là một mối quan hệ gần như đồng bộ, được xây dựng qua hàng trăm buổi tập.

Với Van de Ven ở đó, mối quan hệ này không thể hình thành, bởi Van de Ven không nói cùng một ngôn ngữ với Simons ở hành lang đó.

Và đây là điểm mà cả Perez lẫn Vink bỏ qua: họ đổ lỗi cho một cầu thủ về một vấn đề mang tính hệ thống. Hà Lan không thiếu một Micky van de Ven giỏi hơn. Hà Lan thiếu một hậu vệ trái chân trái được đào tạo đúng cách.

Daley Blind từng là câu trả lời cho câu hỏi này. Ở thời đỉnh cao, Blind là mẫu hậu vệ trái chân trái thông minh, đọc trận đấu tốt, chuyền bóng chính xác, dù tốc độ không phải điểm mạnh. Nhưng Blind năm nay đã 35 tuổi, và việc Perez nhắc tới ông ấy như một phương án — "Chắc chắn Daley Blind không thể làm được chứ?" — là một dấu hiệu đáng lo, chứ không phải một giải pháp.

Khi bạn phải gọi một cầu thủ 35 tuổi đã rời khỏi đỉnh cao phong độ, thì vấn đề không nằm ở cầu thủ đó.

Jorrel Hato là phương án hấp dẫn hơn về mặt lý thuyết. Cậu ấy chân trái, cậu ấy trẻ, cậu ấy chơi bóng tốt. Nhưng ở Chelsea, Hato được dùng như trung vệ lệch trái, không phải hậu vệ trái. Đó là một vị trí gần nhưng không giống. Trung vệ lệch trái nhận bóng ở vùng an toàn hơn, ít bị ép hơn, có nhiều thời gian hơn để xử lý. Hậu vệ trái thì không có những đặc quyền đó.

Việc chuyển Hato từ trung vệ lệch trái sang hậu vệ trái ở cấp độ đội tuyển quốc gia là một phép thử, không phải một giải pháp có sẵn.

Còn Mats Rots, cái tên mà Perez nhắc tới cuối cùng, là một biến số hoàn toàn chưa được kiểm chứng. Cậu ấy chưa từng chơi một trận đấu lớn nào ở đẳng cấp cao nhất. Việc đưa một cầu thủ như vậy vào cuộc tranh luận về vị trí hậu vệ trái của một đội tuyển hàng đầu châu Âu nói lên nhiều điều về độ sâu của hàng thủ Hà Lan hơn là về năng lực của chính cậu ấy.

Đây không phải là một cuộc cạnh tranh vị trí. Đây là một cuộc tìm kiếm.

Và cuộc tìm kiếm này có một chiều kích kinh tế mà ít người nhắc tới. Trên thị trường chuyển nhượng châu Âu hiện tại, hậu vệ trái chân trái ở đẳng cấp cao là một mặt hàng khan hiếm. Các câu lạc bộ lớn sẵn sàng trả giá cao cho một cầu thủ đáp ứng được yêu cầu kép — vừa phòng ngự tốt, vừa tham gia xây dựng bóng. Sự khan hiếm này không chỉ là vấn đề của Hà Lan. Nó là vấn đề của toàn bộ bóng đá châu Âu, và Hà Lan đang cảm nhận nó rõ hơn nhiều nước khác vì họ có một hệ thống đào tạo tập trung vào trung vệ.

Khi thị trường thiếu hàng, giá sẽ tăng. Khi giá tăng, các câu lạc bộ nhỏ khó giữ được cầu thủ. Khi câu lạc bộ nhỏ khó giữ cầu thủ, họ phải bán sớm. Khi bán sớm, cầu thủ không có đủ thời gian phát triển ở một vị trí chuyên biệt.

Đó là một vòng lặp chặt chẽ, và Hà Lan đang nằm trong vòng lặp đó.

Chiến thuật rồi sẽ lỗi thời, nhưng câu chuyện về niềm tin thì không. Và niềm tin mà Hà Lan đang đặt vào những trung vệ đóng vai hậu vệ trái là một niềm tin có điều kiện — nó chỉ đúng cho đến khi đội bóng phải đối mặt với một đối thủ biết khai thác hành lang đó.

Góc ngược dòng: nếu vấn đề không phải là hậu vệ trái?

Tôi muốn đặt một câu hỏi mà không ai trong phòng thu Voetbalpraat đặt ra.

Điều gì xảy ra nếu hành lang trái của Hà Lan trông có vấn đề không phải vì hậu vệ trái của họ tệ, mà vì hệ thống của họ đang yêu cầu quá nhiều từ vị trí đó?

Hãy nhìn vào con số 180 phút. Đó là toàn bộ mẫu dữ liệu dùng để kết luận rằng Van de Ven không phù hợp. Hai trận đấu. Một trận hòa với đội tuyển Đức — một trong những đội mạnh nhất châu Âu. Một trận thua Serbia 1-2 — một đối thủ khó chịu nhưng không phải siêu cường. Trong 180 phút đó, Van de Ven không mắc lỗi trực tiếp dẫn đến bàn thua nào, và có ít nhất một pha cứu bóng được chính Vermeulen khen ngợi.

Vậy thì dựa vào đâu để Vink nói "tôi không nhìn thấy cậu ấy là một hậu vệ trái"?

Dựa vào cảm giác. Dựa vào hình dung về một mẫu hậu vệ trái mà Vink mang trong đầu từ thời còn chơi bóng. Dựa vào một tiêu chuẩn thẩm mỹ chứ không phải một tiêu chuẩn dữ liệu.

Tôi không có chỉ số bàn thắng kỳ vọng, không có chỉ số tiến bóng vào một phần ba cuối sân, không có chỉ số số đường chuyền vào vùng nguy hiểm của Van de Ven trong hai trận đó. Và tôi cá là Vink cũng không có. Cuộc tranh luận này được tiến hành mà không có một con số nào ngoài số phút và tỷ số.

Đó là một cuộc tranh luận dựa trên mắt nhìn. Mắt nhìn của ba nhà bình luận kỳ cựu, đúng. Nhưng vẫn chỉ là mắt nhìn, và mắt nhìn có xu hướng tìm thấy cái mà nó đang tìm.

Nếu bạn tin hậu vệ trái phải là người chuyền bóng, bạn sẽ thấy Van de Ven thiếu. Nếu bạn tin hậu vệ trái phải là người bọc lót, bạn sẽ thấy Van de Ven đủ. Cả hai đều đúng, trong khung tham chiếu của chính nó.

Và đây là chỗ tôi muốn nói về một điều mà các độc giả Hà Lan thường không để ý trong những cuộc tranh luận kiểu này. Có một khoảng trống giữa kết luận của giới bình luận và dữ liệu thực tế của trận đấu. Khoảng trống đó tồn tại vì bình luận viên có một ngưỡng kiên nhẫn ngắn hơn một mùa giải. Họ nói về 180 phút như thể đó là một sự nghiệp.

Còn về kết quả trận đấu, có một chi tiết cần được đặt dưới kính lúp. Trong bản tường thuật gốc, có người mô tả Hà Lan đã có "một khởi đầu tốt đẹp" ở kỳ tập trung này. Nhưng kết quả được ghi lại là hòa Đức 1-1 và thua Serbia 1-2. Một trận thua Serbia không tự nó là một khởi đầu tốt đẹp. Có thể cụm từ đó nói về một bối cảnh vòng loại rộng hơn, nhưng trong nội dung được truyền đi, nó mâu thuẫn với chính kết quả mà nó dùng làm nền tảng.

Và còn một chi tiết nữa, một chi tiết khiến tôi phải dừng lại khi đọc.

Trong một phần của cuộc trò chuyện, Kenneth Perez được dẫn lời nhắc tới cả Van de Ven lẫn Jan Paul van Hecke trong cùng một câu, kèm theo một nhận định rằng Tottenham đang xếp thứ 20 ở Premier League. Có hai vấn đề ở đây. Thứ nhất, Jan Paul van Hecke không phải cầu thủ Tottenham Hotspur, cậu ấy thuộc Brighton. Thứ hai, Tottenham ở thời điểm được nhắc tới khó có thể đang ở vị trí cuối bảng Premier League. Đây là loại chi tiết cần được xác minh độc lập trước khi trích dẫn, bởi vì nếu nó sai thì toàn bộ phần còn lại của đoạn hội thoại cũng cần được đọc lại bằng một thái độ thận trọng hơn.

Người ta gọi tôi là kẻ ngược dòng, tôi gọi mình là kẻ tìm thấy. Và cái tôi tìm thấy trong cuộc tranh luận này không phải là một hậu vệ trái tồi. Cái tôi tìm thấy là một cuộc tranh luận được xây dựng trên nền móng quá mỏng.

Nhưng đây mới là điều quan trọng.

Tôi vẫn tin Perez, Vink và Vermeulen có lý, theo một cách khác với cách họ trình bày. Hà Lan thực sự có một vấn đề. Chỉ có điều vấn đề đó không phải là Micky van de Ven. Vấn đề là một nền bóng đá sản sinh ra trung vệ chân trái nhiều hơn hậu vệ trái chân trái, rồi buộc phải đẩy các trung vệ ra biên mỗi khi có giải đấu lớn.

Đó là một vấn đề của hệ thống đào tạo. Không ai trong phòng thu nói về nó, bởi vì nói về nó đòi hỏi phải nhìn xa hơn 180 phút.

Nếu bạn muốn thấy điều tiếp theo xảy ra

Tôi sẽ theo dõi ba thứ trong kỳ tập trung tiếp theo. Thứ nhất là cách huấn luyện viên Hà Lan bố trí hành lang trái. Nếu ông ấy chuyển sang sơ đồ ba trung vệ, đó là một cách nói khác của việc thừa nhận rằng giải pháp cá nhân không tồn tại và hệ thống phải thay đổi để che đi khoảng trống. Sơ đồ ba trung vệ cho phép hậu vệ cánh dâng cao hơn hoặc lùi sâu hơn tùy tình huống, giảm bớt yêu cầu dùng bóng phức tạp ở hành lang.

Thứ hai là vai trò của Van de Ven. Nếu cậu ấy tiếp tục được dùng ở biên, đó là một tín hiệu rằng huấn luyện viên ưu tiên an toàn phòng ngự hơn là khả năng xây dựng bóng. Nếu cậu ấy trở lại vị trí trung vệ, đó là một thắng lợi cho giới bình luận, ít nhất là trong ngắn hạn. Nhưng cũng cần nhớ rằng Van de Ven đá trung vệ suốt mùa giải ở câu lạc bộ, và việc cậu ấy phải chơi hai vai trò khác nhau ở hai môi trường khác nhau là một rủi ro về thể lực mà không ai trong phòng thu đề cập. Cơ bắp của một cầu thủ chạy nước rút nhiều lần mỗi trận không được thiết kế cho việc đó ở hai hệ thống khác nhau.

Thứ ba là cái tên Mats Rots. Nếu cậu ấy được gọi lên đội tuyển trong kỳ tới, đó là dấu hiệu cho thấy liên đoàn bóng đá Hà Lan đang thử mở một hướng mới, và nó cũng là dấu hiệu cho thấy giá trị thị trường của bất kỳ hậu vệ trái chân trái nào của Hà Lan sẽ tăng trong những cửa sổ chuyển nhượng tiếp theo. Sự khan hiếm luôn đẩy giá lên, và đây là một sự khan hiếm có thật, được chứng minh bằng việc một đội tuyển quốc gia đang phải gọi một cầu thủ 35 tuổi như một phương án dự phòng.

Có những tài năng bị chôn vùi dưới ánh nhìn khinh thường, tôi đã thấy chúng nở hoa. Nhưng cũng có những vấn đề bị chôn vùi dưới ánh đèn sân khấu của truyền thông, và chúng chỉ nở hoa theo nghĩa ngược lại — chúng nở thành khủng hoảng.

Hà Lan sẽ gặp lại câu hỏi này. Không phải vì Micky van de Ven thất bại. Mà vì Hà Lan chưa bao giờ trả lời được câu hỏi gốc: họ muốn hậu vệ trái của mình làm gì?