Nền móng nứt ở Aichi: Chuỗi bước một - chuyền hai của bóng chuyền nữ Việt Nam đứt gãy trước Indonesia

Sáng ấy chiếc xe buýt không đến. Quá 11 giờ, đội tuyển bóng chuyền nữ Việt Nam vẫn đứng chờ trước sảnh khách sạn, túi dụng cụ đặt dưới chân, ánh mắt hướng về phía cổng. Nhà thi đấu của trận đấu hôm đó nằm cách chỗ ở ít nhất một giờ chạy xe, và theo lịch trình, xe phải lăn bánh từ 10 giờ 10 phút. Không có chiếc xe nào xuất hiện. Ban tổ chức Đại hội Thể thao châu Á lần thứ 20 cuối cùng quyết định dời giờ bóng lăn thêm 30 phút. Với một đội bóng sống bằng nhịp điệu, ba mươi phút ấy không đơn thuần là ba mươi phút. Đó là cả bài khởi động bị xáo trộn, là quãng thời gian làm quen sân bị rút ngắn, là trạng thái tinh thần bị bào mòn trước khi quả bóng đầu tiên được tung lên. Người ta nhớ một pha bóng, nhưng tôi lại nhớ nhất những gì xảy ra sau khi ánh đèn nhà thi đấu tắt — và ở Aichi, ánh đèn ấy tắt khi tỷ số còn chưa kịp đau.

Trận đấu nằm trong khuôn khổ vòng phân loại hạng 5-8 của môn bóng chuyền nữ. Việt Nam vào nhánh này sau thất bại trước Trung Quốc ở vòng tứ kết. Indonesia cũng góp mặt bằng một trận thua 0-3 trước Thái Lan. Đội thắng bước vào trận tranh hạng 5, đội thua rơi xuống nhánh tranh hạng 7-8. Ở một giải đấu không có vòng đấu lại, cánh cửa hạng 5 khép lại ngay khi tiếng còi kết thúc set ba vang lên. Cả hai đội bước vào trận này với tâm thế khác nhau: Indonesia không còn gì để mất, còn đội bóng của huấn luyện viên Nguyễn Tuấn Kiệt mang theo áp lực phải giữ vị thế khu vực.

Kết quả là một thất bại 0-3, với các tỷ số set lần lượt 20-25, 21-25 và 18-25. Cộng lại, Việt Nam ghi 59 điểm, Indonesia ghi 75. Khoảng cách ấy không kể hết câu chuyện, nhưng nó vẽ ra một đường cong đáng chú ý: hai set đầu đội bóng áo đỏ bám rất sát, chỉ thua 5 và 4 điểm, rồi set ba sụp xuống còn 18. Sự khác biệt giữa hai set đầu và set cuối không nằm ở sức lực đơn thuần. Nó nằm ở chỗ đội bóng mất dần khả năng thắng những điểm số quyết định.

Theo ghi nhận của phóng viên có mặt, Việt Nam bộc lộ điểm yếu ở bốn khâu: bước một, chuyền hai, chắn bóng và tấn công. Bốn khâu này không đứng riêng lẻ. Trong bóng chuyền nữ châu Á, chúng tạo thành một chuỗi liên hoàn: bước một quyết định chất lượng đường chuyền hai, chuyền hai quyết định nhịp tấn công, và nhịp tấn công quyết định việc hàng chắn đối phương có bị kéo căng hay không. Khi mắt xích đầu tiên lung lay, toàn bộ hệ thống phía sau đổ theo.

Điểm mấu chốt của thất bại này nằm ở chuỗi bước một - chuyền hai - tấn công bị đứt gãy, chứ không nằm ở một cá nhân nào. Khi bước một không đưa bóng lên đúng vị trí, chuyền hai buộc phải chạy và xử lý trong thế bị động; những đường bóng nhanh, vốn là vũ khí của các đội bóng châu Á, biến thành những pha đánh bóng bổng ngoài tầm kiểm soát. Hàng chắn Indonesia chỉ cần đọc nhịp và đặt tay đúng chỗ. Một hệ thống tấn công nhanh khi mất bước một sẽ tự nguyện hạ cấp thành tấn công biên dễ đoán, và bóng chuyền hiện đại trừng phạt rất nhanh kiểu tấn công đó.

Ở đây cần một sự thận trọng. Bản ghi nhận tại chỗ không cung cấp tỷ lệ ghi điểm tấn công, hiệu suất chắn bóng, tỷ lệ ace trên lỗi giao bóng hay tỷ lệ đỡ bước một hoàn hảo. Chúng ta chỉ có tỷ số từng set. Vì vậy mọi phán đoán về hiệu suất phải dừng lại ở mức suy luận có căn cứ, không được nâng thành kết luận chắc chắn. Một trận đấu duy nhất cũng không đủ để nói lên xu hướng của cả một mùa giải.

Điều có thể khẳng định là Indonesia không chơi quá xuất sắc. Chính phóng viên tại chỗ thừa nhận điều đó. Khi một đội bóng được đánh giá cao hơn thua trắng ba set trước một đối thủ chơi ở mức trung bình, nguyên nhân thường nằm ở chính đội thua. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi ở khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đã chơi dưới sức một cách khó lý giải. Ba mươi phút chờ xe buýt có thể là giọt nước làm tràn ly, chứ không phải nguyên nhân duy nhất.

Đây là chỗ ký ức tập thể của người hâm mộ có một điểm mù. Sau kỳ SEA V-Cup gần nhất, Việt Nam được đánh giá cao hơn Indonesia, thậm chí dẫn trước 2 set rồi để thua ngược 2-3. Một lần thua ngược có thể gọi là tai nạn. Hai lần thua trước cùng một đối thủ, ở hai đấu trường khác nhau, bắt đầu vẽ nên một mẫu hình. Mẫu hình ấy không nói về tài năng kỹ thuật. Nó nói về ngưỡng chịu đựng tâm lý trong những thời điểm quyết định.

Chúng ta thường mặc định Việt Nam là đội mạnh hơn Indonesia ở khu vực Đông Nam Á. Kết quả ở Aichi buộc chúng ta phải kiểm tra lại giả định đó. Indonesia, sau khi thua Thái Lan 0-3, bước vào trận này với tâm thế không còn gì để mất và giành chiến thắng 3-0. Việt Nam bước vào với tâm thế phải thắng để giữ vị thế. Sự khác biệt về gánh nặng tâm lý ấy, cộng với ba mươi phút chờ xe buýt, có thể đã tạo ra một khoảng cách không nhỏ. Một cầu thủ rời sân không bao giờ thực sự rời sân; cô ấy chỉ bước sang một cõi khác, nơi chỉ có cô và quá khứ. Ở Aichi, có những khoảnh khắc các cô gái Việt Nam đứng lại rất lâu sau tiếng còi, như thể đang tìm lại điều gì vừa đánh rơi.

Aichi chỉ có một buổi sáng, nhưng buổi sáng đó sẽ là một bài học tôi còn nhắc mãi. Điều Việt Nam cần không phải là một cuộc cách mạng đội hình. Đó là việc xây lại chuỗi bước một - chuyền hai một cách kiên nhẫn, qua từng buổi tập, từng trận giao hữu. Một hệ thống tấn công nhanh chỉ đẹp khi nó có nền móng. Ở Aichi, nền móng ấy đã nứt từ viên gạch đầu tiên. Nếu đội bóng còn muốn theo đuổi lối chơi nhanh đặc trưng châu Á, việc sửa lại bước một không thể chờ đến giải đấu tiếp theo. Nó phải bắt đầu từ hôm nay, trong im lặng của phòng tập, nơi không có khán giả và không có tỷ số.