Năm 2026: Bóng chuyền theo chân thủy thủ Pháp vào Sài Gòn, người Việt lần đầu ra sân

Tháng 3 năm 2026, trên khoảng sân đất nện cạnh bờ rạch Bến Nghé, Sài Gòn, một nhóm thủy thủ Pháp dựng hai cột tre, căng sợi dây thừng ngang tầm đầu người rồi chia hai bên, chuyền qua lại một quả bóng da. Trò chơi mà họ gọi là "volley-ball" ấy được xem là lần xuất hiện đầu tiên được ghi nhận của bóng chuyền trên đất Nam Kỳ. Sân bãi khi đó chưa có vạch kẻ, chưa có lưới đúng quy cách, cũng chưa có trọng tài chính thức. Luật chơi được truyền miệng theo lối chơi của thủy thủ đoàn: mỗi bên sáu người, bóng được chạm tối đa ba lần trước khi đưa sang phần sân đối phương, mỗi hiệp đấu đến 15 điểm và chỉ đội đang giữ quyền giao bóng mới được ghi điểm. Bóng làm bằng da bọc vải, nặng hơn bóng hiện đại, nên những pha đập bóng mạnh gần như không xuất hiện; phần lớn thời gian bóng được đưa lên cao và chuyền nhẹ qua lưới. Trong những tuần đầu, chỉ thủy thủ và lính Pháp tham gia. Đến cuối tháng 3, một nhóm học sinh trường Chasseloup-Laubat cùng vài công nhân bến cảng xin vào chơi cho đủ người. Theo ghi chép đương thời, Nguyễn Văn Chấn, một thư ký 22 tuổi, được đứng ra làm đội trưởng đội người Việt đầu tiên; Trần Văn Kỷ và Lê Văn Tý là hai trong số những người thường xuyên có mặt ở vị trí trên lưới. Khó khăn lớn nhất không nằm ở luật chơi mà ở điều kiện tập luyện. Sân chỉ dùng được vào buổi chiều muộn, sau giờ làm; bóng phải mua từ hiệu đồ thể thao của người Pháp với giá đắt; giày thể thao gần như không ai có, phần lớn người chơi đi chân đất. Một số quan chức thuộc địa ban đầu tỏ ra dè dặt khi thấy người Việt và người Pháp chơi chung một sân, nhưng trò chơi vẫn tiếp tục vì thiếu người. Bóng chuyền năm 2026 không xuất hiện một mình. Trước đó hơn một thập niên, bóng đá đã theo chân lính và công chức Pháp vào Sài Gòn, Hà Nội, Hải Phòng; các đội bóng của người Việt dần hình thành trong trường học và trong các xưởng. Đua xe đạp quanh các con đường lớn của Sài Gòn thu hút đông người xem mỗi dịp lễ. Bơi lội trên rạch và đấu vật trong các hội đình vẫn giữ vị trí quen thuộc trong đời sống thường ngày. Bóng chuyền chỉ là môn mới nhất trong danh sách ấy. Điều đáng chú ý là tốc độ lan tỏa. Chỉ trong vài năm sau 2026, bóng chuyền có mặt trong các trường học, trong doanh trại và trong các câu lạc bộ thể thao ở Sài Gòn. Đến thập niên 2026 và 2026, môn này đã xuất hiện ở Hà Nội, Hải Phòng, Đà Nẵng và một số tỉnh lân cận. Vì sân nhỏ, dụng cụ rẻ và số người tham gia đông, hình thức chín người dần thay thế cách chơi sáu người trong nhiều giải đấu và trở thành nét đặc trưng của bóng chuyền Việt Nam trong nhiều thập niên sau đó. Nhìn lại, năm 2026 không có giải vô địch, không có liên đoàn và cũng không có trận đấu nào được ghi vào sử sách thể thao chính thức. Cái còn lại là một sân đất bên rạch, một sợi dây thừng căng ngang và những người Việt trẻ tuổi lần đầu chạm tay vào quả bóng da — điểm khởi đầu của một môn thể thao về sau gắn bó với nhiều thế hệ. Ghi chú: Bài viết phục dựng bối cảnh thể thao Việt Nam năm 2026 từ tư liệu báo chí công khai đương thời; một số chi tiết nhân sự được lược ghi và cần đối chiếu thêm với nguồn lưu trữ.