Đại hội VFF khóa 10: Tấm phong bì đề cử và giấc mơ World Cup chưa được gọi tên

Ngày 19 tháng 10 năm 2026, tại trụ sở Liên đoàn Bóng đá Việt Nam trên đường Lê Quang Đạo, Hà Nội, một chiếc phong bì nằm im trên bàn. Bên trong là danh sách đề cử nhân sự Ban Chấp hành khóa 10 — những cái tên sẽ định hình vận mệnh bóng đá Việt Nam trong bốn năm tới. Không máy quay, không ống kính phóng viên. Chỉ có một hạn chót: công văn đề cử phải gửi về văn phòng liên đoàn trước ngày ấy.

Tôi đứng rất lâu trước cổng trụ sở. Không phải để chờ ai bước ra, mà để nghe tiếng xe máy chạy qua con đường vắng. Một tổ chức thể thao lớn nhất quốc gia chuẩn bị thay người lãnh đạo, vậy mà im lặng đến lạ. Không cờ, không băng rôn, không tiếng hò reo. Chỉ một tấm phong bì.

Người ta gọi tôi là kẻ viết văn trên thềm cỏ. Tôi chỉ biết ghi lại nhịp thở của trái bóng trước khi nó lăn. Lần này nhịp thở ấy không nằm trên sân, mà nằm trong một căn phòng họp kín — nơi những lá phiếu sẽ quyết định liệu V.League có tiếp tục đi lên, hay quay lại vũng lầy mà chính nó từng mắc kẹt.

Đại hội VFF khóa 10 dự kiến diễn ra vào tháng 12 năm 2026 hoặc đầu tháng 1 năm 2026. Đó không phải một cuộc họp thường niên. Đó là một ngã rẽ. Và điều đáng nói là, ngay cả khi kết quả bầu cử chưa ngã ngũ, câu hỏi lớn nhất đã hiện ra: bóng đá Việt Nam cần một người giàu, hay cần một bộ máy chuyên nghiệp?

Tôi không phải người Việt. Tôi sinh ra ở Trung Quốc, làm nghề biên kịch phim tài liệu ở Lyon, và theo dõi bóng đá Đông Nam Á như một kẻ đứng ngoài rìa. Căn phòng trọ Moscow không có cửa sổ, nhưng đêm nào tôi cũng thấy World Cup soi qua khe bút. Chính vì đứng ngoài, tôi nhận ra một điều mà người trong cuộc thường bỏ qua: ở Việt Nam, người ta hay nói về tiền, về bầu, về những cái tên lớn. Rất ít người nói về cấu trúc. Và cấu trúc mới là thứ quyết định việc một nền bóng đá có đi được đến World Cup hay không.

Trước khi đi vào câu chuyện nhân sự, hãy nhìn vào con số đã có. World Cup 2026 do Mỹ, Canada và Mexico đồng đăng cai sẽ là kỳ World Cup đầu tiên mở rộng lên 48 đội. Suất dành cho châu Á tăng từ 4,5 lên 8,5. Đây là thay đổi mang tính bước ngoặt với một nền bóng đá như Việt Nam — cánh cửa chưa bao giờ rộng đến thế. Nhưng cửa rộng không có nghĩa là bước vào được, nếu bên trong nhà còn chưa ai lo xây nền móng.

Trong bốn năm qua, bóng đá Việt Nam đã sống trong một giai đoạn mà giới quan sát gọi là thời kỳ chuyên nghiệp hóa dưới khóa 9, với Trần Quốc Tuấn giữ vai trò lãnh đạo. Đội tuyển nữ lần đầu dự World Cup 2026. Futsal lần đầu dự World Cup. U17 lần đầu dự vòng chung kết World Cup. U22 giành HCV SEA Games. Và hai chức vô địch Đông Nam Á ở cấp độ đội tuyển quốc gia. Đó là bộ sưu tập thành tích dày nhất mà bóng đá Việt Nam từng có trong một chu kỳ.

Nhưng trước đó, khóa 8 — giai đoạn được ví như thời của các doanh nhân, các bầu — đã để lại một ký ức khác. AFF Cup 2026 thất bại. SEA Games 2026 bị loại sớm. Những sự việc tiêu cực bị phơi bày trong lòng V.League. Một huấn luyện viên từ chức ngay giữa SEA Games. Giới truyền thông khi ấy dùng một cụm từ để mô tả tất cả: đáy.

Đặt hai giai đoạn cạnh nhau, người đọc dễ đi đến một kết luận rất gọn: doanh nhân dẫn đến đáy, nhà chuyên môn dẫn đến đỉnh. Nhưng nếu tôi kể cho bạn nghe câu chuyện đó theo cách ấy, tôi đã lừa bạn. Bóng đá không vận hành theo phép cộng trừ đơn giản như vậy.

Hãy chậm lại một nhịp. Khi bầu Thụy rút khỏi bóng đá, câu chuyện được kể lại như một lời cảnh tỉnh. Một doanh nhân từng phản đối ngay trước trụ sở VFF, rồi quay lưng, rồi biến mất. Hình ảnh ấy được dùng để chứng minh rằng một sân chơi không công bằng sẽ đuổi nhà đầu tư đi. Đúng. Nhưng nó cũng chứng minh điều ngược lại: nếu không có cơ chế quản lý nhà nước đủ mạnh để giữ công bằng, thì dù có bao nhiêu tiền đổ vào, tiền cũng chỉ chảy về một hướng rồi cạn.

Đây là điểm tôi muốn đào sâu. Trong đoạn cuối của cuộc tranh luận nhân sự khóa 10, một luận điểm quan trọng được đặt ra: VFF là một tổ chức xã hội - nghề nghiệp, nên vai trò quản lý nhà nước không thể vắng mặt. Câu này nghe như một câu thủ tục. Nhưng thực ra nó là hạt nhân của toàn bộ vấn đề. Nhà nước không nên trực tiếp điều hành bóng đá — nhưng nhà nước phải là người bảo đảm luật chơi. Bởi lẽ, một doanh nhân bỏ tiền ra mua một đội bóng và một doanh nhân bỏ tiền ra mua một quan chức có ranh giới rất mỏng. Và chính ranh giới mỏng ấy đã tạo nên khóa 8.

Điều mà phần lớn các bài bình luận về đại hội VFF bỏ qua là: vấn đề không nằm ở chỗ người lãnh đạo là doanh nhân hay nhà chuyên môn, mà nằm ở chỗ hệ thống có hay không một cơ chế để cả hai loại người đó cùng tồn tại mà không phá nhau.

Tôi đã dành nhiều buổi tối ở Lyon, ngồi trong một quán cà phê gần sân Groupama, đọc lại lịch sử các nền bóng đá đã đi từ hỗn loạn đến ổn định. Hàn Quốc có một liên đoàn chuyên nghiệp hóa từ thập niên 2026, nhưng vẫn cần đến các tập đoàn lớn như Hyundai để xây nền. Nhật Bản xây J.League trên mô hình doanh nghiệp gắn với cộng đồng địa phương. Không nơi nào chọn một trong hai cực. Họ chọn cả hai, rồi thiết kế luật chơi để hai cực ấy cọ xát mà không triệt tiêu nhau.

Đó là lý do tôi thấy câu chuyện bầu Đức đề cử một doanh nhân vào VFF đáng được phân tích nghiêm túc, chứ không chỉ để giật tít. Điều gây bất ngờ không phải nội dung đề cử — mà là việc một người từng im lặng rất lâu bỗng lên tiếng đúng vào thời điểm nước rút. Trong thể thao, thời điểm lên tiếng thường quan trọng hơn nội dung lên tiếng. Một tiếng nói vang lên giữa kỳ chuyển nhượng nhân sự, trước hạn chót 19 tháng 10, mang theo trọng lượng khác hẳn một tiếng nói vang lên vào tháng 3 năm sau.

Nhưng tôi muốn thành thật về một điều: tôi không có trong tay tên của doanh nhân được đề cử, cũng không biết vị trí cụ thể. Và tôi không xây bài viết này trên một chi tiết tôi không kiểm chứng được. Tôi xây nó trên điều tôi nhìn thấy: một sự kiện quản trị, đáng lẽ khô khan, lại đang được đẩy lên thành câu chuyện về sinh tồn của cả một nền bóng đá.

Hãy nhìn vào V.League. Chất lượng giải đấu là thứ nhìn thấy được, đo đếm được. Số khán giả đến sân, giá trị bản quyền truyền hình, số cầu thủ trẻ được đôn lên đội một mỗi mùa — đó là những chỉ số không biết nói dối. Một liên đoàn chuyên nghiệp tạo ra môi trường để những chỉ số ấy đi lên. Một liên đoàn bị chi phối bởi quan hệ cá nhân tạo ra môi trường để những chỉ số ấy đi xuống, bất kể tiền đổ vào nhiều đến đâu. Tiền không mua được tính bền vững. Chỉ có thể chế mới mua được.

Đó là lý do tôi không ngạc nhiên khi các nhà bình luận nhấn mạnh rằng thành công của khóa 9 là mong manh. Thành tích có thể đến từ một thế hệ cầu thủ tài năng — như lứa cầu thủ đã đưa đội tuyển nữ đến World Cup 2026, như thế hệ Quang Hải, Hùng Dũng, Tiến Linh từng làm nên những đêm Đông Nam Á. Nhưng một thế hệ cầu thủ chỉ kéo dài mười năm. Một thể chế thì kéo dài mãi mãi. Nếu khóa 10 quay lại mô hình cũ, thì thành tích của khóa 9 sẽ chỉ còn là ký ức đẹp, không phải nền tảng.

Ở đây tôi phải nói một điều mà ít người muốn nghe. Trong nhiều năm, cách bóng đá Việt Nam được kể trên truyền thông luôn xoay quanh những cá nhân lớn. Bầu này, bầu kia. Ông này, ông nọ. Điều đó tạo ra một thói quen tư duy: mọi vấn đề đều có thể giải quyết bằng cách đổi người. Nhưng bóng đá hiện đại không vận hành như thế. Một nền bóng đá muốn đi xa phải xây được ba thứ mà không cá nhân nào có thể thay thế: hệ thống đào tạo trẻ, hệ thống thi đấu chuyên nghiệp, và hệ thống quản trị minh bạch. Ba thứ ấy không thuộc về ai. Chúng thuộc về tất cả.

Có một khoảnh khắc tôi nhớ mãi. Năm 2026, ở Sochi, sau trận tứ kết Croatia gặp Nga, tôi bỏ qua cuộc họp báo chính thức và đi theo Luka Modric về đường hầm. Anh đứng khóc một mình, dù đội đã thắng. Tôi hiểu ra rằng những khoảnh khắc lớn nhất của bóng đá không nằm ở bảng tỷ số. Chúng nằm ở những gì xảy ra trước và sau con số. Và câu chuyện đại hội VFF khóa 10 cũng vậy. Tỷ lệ phiếu bầu sẽ được công bố. Nhưng điều thực sự quan trọng là điều xảy ra trước lá phiếu — những cuộc gặp kín, những đề cử, những thỏa hiệp — và điều xảy ra sau nó, khi một nền bóng đá phải sống với lựa chọn của mình trong bốn năm tiếp theo.

Một pha chạm bóng là một câu thơ lỡ dở. Trái bóng lăn đi, nhưng người viết thì ở lại. Với bóng đá Việt Nam, những người lãnh đạo sẽ lăn đi sau bốn năm. Người ở lại là cổ động viên, là cầu thủ trẻ, là những đứa trẻ đang tập sút ở sân bóng làng quê và tin rằng một ngày nào đó chúng sẽ đá ở World Cup.

Vậy nên tôi muốn đặt vấn đề khác đi. Thay vì hỏi đại hội khóa 10 sẽ bầu ai, hãy hỏi: đại hội khóa 10 sẽ để lại cơ chế gì? Nếu câu trả lời là một cơ chế cho phép doanh nhân tham gia nhưng không chi phối, cho phép nhà chuyên môn điều hành nhưng không cô lập, cho phép nhà nước giám sát nhưng không can thiệp, thì Việt Nam đã thắng — bất kể ai ngồi ghế chủ tịch. Nếu câu trả lời là quay về mô hình một người quyết tất cả, thì dù người đó giỏi đến đâu, bóng đá Việt Nam cũng sẽ lại phải chờ một cuộc khủng hoảng khác để học lại bài học cũ.

Tôi học cách nghe sân cỏ bằng tim, bởi vì lý trí đã nói quá nhiều lời nhàm. Nhưng lần này, tôi buộc phải để lý trí lên tiếng. Bởi vì giấc mơ World Cup không được quyết định trên sân cỏ. Nó được quyết định trong một căn phòng họp, bằng những lá phiếu, vào một ngày tháng 12 năm 2026 hoặc tháng 1 năm 2026. Và nếu bạn hỏi tôi tin điều gì, tôi tin rằng bóng đá Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Nhưng cơ hội chỉ dành cho những ai chuẩn bị cho nó bằng cấu trúc, không phải bằng hy vọng.

Tiếng reo hò vang lên trong đầu tôi. Sân vận động thì trống không, nhưng ký ức thì chưa bao giờ vắng người. Và trong ký ức ấy, tôi muốn thấy một tấm phong bì không còn nằm im trên bàn nữa — mà được mở ra, được đọc lên, và được biến thành một tương lai mà cả một thế hệ cầu thủ Việt Nam xứng đáng có.