Cùng một buổi chiều ở Aichi: Đội nam Ấn Độ thắng Nhật Bản 3-0, đội nữ thua 1-3

Nhà thi đấu thể thao thành phố Ichinomiya, Aichi-Nagoya. Khoảng trước bốn giờ chiều.

Trên dãy ghế sau băng đội tuyển Ấn Độ có một chiếc túi vợt màu xanh bạc, dây rút thắt hờ, đặt nghiêng trên sàn vì không còn chỗ cất. Nó không thuộc về người thắng hay người thua của trận đấu sắp diễn ra. Nó thuộc về người ngồi ngoài danh sách.

Trong cuốn sổ nháp của tôi có mấy dòng phiên âm tên cầu thủ, viết bằng chữ Latin, đánh dấu trọng âm bằng dấu móc. Đó là thói quen tôi giữ từ sau một lần đọc sai tên người khác ngay trên sóng truyền hình và phải mất gần một tháng xem lại băng ghi hình để sửa. Ở tuổi 57, tôi vẫn cắm máy ghi âm trong phòng thay đồ để nghe cầu thủ thở.

Buổi chiều hôm ấy, cùng một mặt sân, cùng một liên đoàn đối thủ, hai bảng điện tử sáng lên theo hai hướng. Đội nam Ấn Độ đóng lại trận tứ kết với Nhật Bản ở tỷ số 3-0. Đội nữ Ấn Độ rời sân với thất bại 1-3. Tiếng vỗ tay sau cánh gà không bao giờ dối trá. Và buổi chiều này, nó vỗ hai nhịp khác nhau.

Một thể thức buộc người ta phải có chiều sâu

Cầu lông đồng đội ở một đại hội thể thao châu lục vận hành theo thể thức loại trực tiếp, mỗi cặp đấu gồm năm trận: ba đơn và hai đôi, ai thắng ba trận trước thì dừng. Với đội nam, cấu trúc ấy gần với thể thức Thomas Cup. Với đội nữ, gần với Uber Cup. Điều này quan trọng vì nó định hình toàn bộ cách đọc tỷ số ngày hôm đó.

Đường đi của đội nam Ấn Độ ở Aichi-Nagoya chạm Nhật Bản tại tứ kết, rồi chạm Trung Quốc ở bán kết. Trong một nhánh đấu của cầu lông châu Á, đó là hai lần thử lửa liên tiếp, và lần thứ hai khó hơn lần thứ nhất. Một tấm huy chương đã được xác lập ngay từ thời điểm đội nam vượt qua tứ kết. Phần còn lại chỉ là màu của nó.

Cần nói rõ ngay từ đầu: tôi không có bảng thống kê tốc độ cầu, không có dữ liệu độ dài pha bóng, không có chỉ số lỗi tự đánh hỏng cho bất kỳ vận động viên nào trong hai cặp đấu này. Những gì tôi có là kết quả từng trận và thứ tự xuất hiện của chúng. Với chừng ấy dữ liệu, tôi buộc phải phân tích cấu trúc, chứ không thể phân tích kỹ thuật. Nói rõ chỗ này để người đọc biết mình đang đọc loại suy luận nào.

Hai cấu trúc, hai bản chất

Ở trận nam, ba trận thắng của Ấn Độ đến từ hai trận đơn — Lakshya Sen và Ayush Shetty — cùng một trận đôi của Satwiksairaj Rankireddy và Chirag Shetty. Thắng 3-0 nghĩa là cặp đấu khép lại trước khi bước vào trận thứ tư.

Có hai cách đọc một tỷ số 3-0. Cách thứ nhất là đọc nó như sự áp đảo. Cách thứ hai, và theo tôi là cách đúng hơn trong thể thức đồng đội, là đọc nó như sự hiệu quả: ba vị trí được đưa ra sân đều lấy được điểm, và đội không phải kéo cặp đấu sang những ván cuối. Khác biệt giữa hai cách đọc nằm ở chỗ: áp đảo là chuyện của chất lượng từng cá nhân, còn hiệu quả là chuyện của cấu trúc đội.

Cấu trúc mà Ấn Độ đưa ra có một điểm tựa rõ ràng: cặp đôi Rankireddy – Shetty. Trong bất kỳ cặp đấu đồng đội nào, mỗi đội đều cần một vị trí mà họ tin gần như chắc chắn sẽ có điểm — một cái mốc neo để những vị trí còn lại biết mình được phép đánh như thế nào. Với đội nam Ấn Độ ở Aichi-Nagoya, cái mốc đó là đôi nam. Việc cặp này thắng trận đôi không gây ngạc nhiên. Điều đáng chú ý là trận đôi ấy không phải chịu trận, mà đóng vai trò chốt.

Điểm đáng chú ý thứ hai mang tính thời điểm hơn: Ayush Shetty, một tay vợt đơn trẻ, được xếp vào một trận loại trực tiếp và thắng. Ở một cặp đấu loại trực tiếp, đặt một tay vợt trẻ vào đội hình là quyết định có rủi ro. Ban huấn luyện chấp nhận rủi ro ấy, và nó được đền đáp. Dấu hiệu này cho thấy Ấn Độ đang chủ động làm dày đội hình đơn nam ở cấp độ đồng đội, chứ không chỉ dựa vào những cái tên quen mặt.

Có một hệ quả kín đáo của tỷ số 3-0: ít nhất một vị trí trong đội hình đã không phải ra sân. Danh sách người thắng không phải là danh sách toàn bộ đội hình; nó là một tập con. Người ngồi ngoài, với chiếc túi vợt đặt nghiêng trên sàn, không xuất hiện trong bất kỳ bản tin nào. Phòng thay đồ tạm bợ ẩn giấu những giấc mơ không bao giờ tạm bợ.

Trận nữ có cấu trúc ngược lại, và điều đó lộ ra qua chính tỷ số. Ấn Độ thua 1-3 trước Nhật Bản. Điểm duy nhất đến từ trận đôi của Treesa Jolly và Gayatri Gopichand. Ba trận đơn còn lại — trong đó có PV Sindhu, Unnati Hooda và Tanvi Sharma — đều thua.

Thất bại này không mang dáng dấp của một ngày đánh bóng dưới sức. Nó mang dáng dấp của một vấn đề cấu trúc. Khi ba trận đơn cùng thua trong một cặp đấu, vấn đề không nằm ở phong độ của một người; vấn đề nằm ở việc đội không có phương án đơn nào khác để tạo ra điểm. Nói cách khác, đội nữ Ấn Độ ra sân với một điểm gần như chắc chắn ở đôi, và ba vị trí mà họ không có cơ sở để tin.

Việc Sindhu — người từng giành những danh hiệu lớn ở nội dung đơn — thua một trận đồng đội là dữ liệu đáng chú ý nhất về mặt chu kỳ sự nghiệp. Nhưng phải nói thẳng: một trận thua không tạo thành một xu hướng. Nó chỉ phù hợp với một xu hướng nếu xu hướng ấy đã tồn tại trước đó. Còn chuyện đội nữ Ấn Độ thua ba trận đơn trong một cặp đấu thì không cần đến xu hướng để giải thích; chính tỷ số đã là lời giải thích.

Có một chi tiết bị bỏ qua khi hai kết quả này được đặt cạnh nhau: Nhật Bản là đối thủ chung. Cùng một liên đoàn, cùng một buổi chiều, đội nam Ấn Độ thắng và đội nữ Ấn Độ thua. Sự tương phản ấy không nói lên điều gì về Nhật Bản. Nó nói lên điều gì đó về chính Ấn Độ.

Cũng cần một lưu ý thuộc về điều lệ: liệu kết quả đồng đội ở một đại hội thể thao châu lục có được tính vào điểm xếp hạng thế giới của Liên đoàn cầu lông thế giới hay không. Tôi không có cơ sở để trả lời câu hỏi này trong khuôn khổ bài viết. Nếu có, hệ quả sẽ nằm ở hạt giống của các tay vợt trong những giải tiếp theo. Nếu không, kết quả này chỉ có giá trị trong khuôn khổ đại hội.

Góc nhìn ngược chiều

Cách kể phổ biến sau một buổi chiều như thế này là gộp hai kết quả vào một tiêu đề: Ấn Độ tiến bộ vượt bậc. Cách kể ấy tiện, nhưng nó che mất đúng cái chi tiết cần nhìn.

Đội nam Ấn Độ đã ở một tầng khác. Tấm huy chương này nối tiếp những tấm huy chương ở các kỳ đại hội trước, nghĩa là nó thuộc dạng kết quả có tính lặp lại, không phải một cú nổ. Vấn đề của đội nam không nằm ở việc họ có giành được huy chương hay không. Vấn đề nằm ở chỗ trần của họ bị chặn bởi trận bán kết với Trung Quốc. Đó là lần thử thực sự để phân biệt một đội ở tầng huy chương với một đội ở tầng vô địch. Mọi cách nói vượt lên trên điều đó đều là suy diễn trước kết quả.

Đội nữ Ấn Độ thì thuộc một câu chuyện hoàn toàn khác, và cách kể gộp hai kết quả vào một trục đã vô hiệu hóa câu chuyện đó. Một đội thua cả ba trận đơn không nằm cùng tầng với một đội thắng cả ba vị trí ra sân. Hai kết quả ấy cách nhau không phải một chút phong độ, mà là một khoảng chiều sâu đội hình.

Cách hiểu lầm thứ hai cần gỡ: người ta dễ đọc tỷ số 3-0 của đội nam như dấu hiệu của sức mạnh tuyệt đối. Tôi không đọc như thế. Một đội thắng 3-0 là một đội biết dùng thứ mình có, và điều đó đáng nể trong thể thức đồng đội. Nhưng một đội thắng 3-0 cũng là một đội chưa bị buộc phải chứng minh phần cuối đội hình. Phần đó vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ, và trận bán kết với Trung Quốc sẽ buộc câu trả lời ra đời.

Về phía thị trường trong nước Ấn Độ, một tấm huy chương đồng đội ở đấu trường châu lục là tín hiệu tích cực cho sự tham gia và đầu tư. Nhưng tín hiệu ấy có một vệt không đều: đội nam kéo câu chuyện lên, đội nữ ghìm nó lại. Bất kỳ ai đọc kết quả này như một lời khẳng định chung cho cả nền cầu lông Ấn Độ đều sẽ phải chỉnh lại sau vài mùa giải nữa.

Điều còn lại sau buổi chiều

Khán đài là người thầy im lặng; tôi chỉ là đứa học trò biết cúi đầu. Buổi chiều ở Ichinomiya nhắc tôi một điều giản dị mà tôi hay quên mỗi khi bị cuốn theo tỷ số: một đội tuyển không tiến bộ hay thoái bộ như một khối. Đội nam Ấn Độ đã bước qua một ngưỡng. Đội nữ Ấn Độ thì chưa. Khoảng cách ấy sẽ còn hiện ra ở những cặp đấu tiếp theo, ở những kỳ đại hội tiếp theo, cho tới khi tuyến đơn nữ trả lời được điều mà họ đang bỏ ngỏ.