Pickleball: Cơn sốt lan tỏa và bài toán quy hoạch thể thao cho Việt Nam

Trong khuôn viên một công viên ở Đà Nẵng, chiều chủ nhật, tôi bắt gặp hình ảnh tưởng như nghịch lý: bốn sân pickleball màu xanh dương chật kín người chơi ở mọi lứa tuổi, trong khi hai sân tennis liền kề chỉ có một mình bóng lăn trên mặt sân vắng lặng. Một cụ bà 65 tuổi vừa thắng điểm, đập vợt cười tươi như thể vừa vô địch Grand Slam. Vài mét đó, một cậu bé chín tuổi đang tập giao bóng với khuôn mặt đầy quyết tâm. Sân chơi bỗng trở thành biểu tượng sống động cho cuộc chuyển dịch thầm lặng của đời sống thể thao quần chúng tại Việt Nam. Trong bốn năm theo dõi xu hướng pickleball ở Mỹ rồi chứng kiến làn sóng này đổ bộ vào quê nhà Đà Nẵng năm 2026, tôi nhận ra: đây không chỉ là mốt nhất thời, mà là một làn sóng thay đổi căn bản trong cách người Việt chơi thể thao giải trí, và nó đang đặt ra bài toán quy hoạch nghiêm túc cho các nhà quản lý. Khi tôi bắt đầu viết bài phân tích về quần vợt cho thị trường Việt Nam, tôi chưa bao giờ nghĩ mình sẽ dành nhiều trang giấy cho pickleball — môn thể thao ra đời năm 2026 từ trò chơi sân sau của ba ông bố Mỹ, nhưng đến năm 2026 lại trở thành môn thể thao phát triển nhanh nhất tại Việt Nam. Tôi dạy kèm quần vợt cho một nhóm bạn trẻ Đà Nẵng suốt năm 2026, khi đó pickleball gần như là ẩn số. Vậy mà chỉ hai năm sau, các sân pickleball thương mại mọc lên như nấm sau mưa tại Đà Nẵng, TP Hồ Chí Minh, và Hà Nội. Thống kê từ nhiều nguồn địa phương không chính thức nhưng nhất quán cho thấy số sân pickleball tăng gấp 5 lần từ năm 2026 đến 2026, và các câu lạc bộ pickleball nghiệp dư hình thành ở hầu hết quận nội thành. Tôi đã chứng kiến cảnh tượng các tay vợt quần vợt nghiệp dư bỏ vợt Wilson của mình để thử chiếc vợt nhựa màu cam, một sự dịch chuyển khiến Liên đoàn Quần vợt Việt Nam lẫn các nhà quản lý thể dục thể thao phải chú ý. Nhìn từ góc nhìn của một nhà báo chuyên phân tích dữ liệu, tôi thấy pickleball có sự hấp dẫn rõ ràng về mặt số liệu. Chi phí tối thiểu để xây một sân pickleball khoảng 40 triệu đồng, rẻ hơn gấp năm lần so với mặt sân tennis tiêu chuẩn, vốn cần diện tích lớn hơn nhiều. Diện tích sân pickleball chỉ khoảng 15.2m x 8.2m, nghĩa là có thể tận dụng các khoảng sân trống trong công viên hay khu đô thị. Tôi nhớ lại những buổi chiều sau giờ làm, tôi thường ghé qua một sân tennis cũ ở Đà Nẵng, nơi các vạch kẻ tạm bợ cho pickleball được sơn đè lên mặt sân cứng, trong khi phần lớn diện tích sân tennis bị bỏ trống. Chủ sân cho biết, doanh thu từ cho thuê sân pickleball trong một tháng cao gấp ba lần so với trước đây khi chỉ phục vụ quần vợt, bởi số người chơi trong một giờ có thể lên tới 8 người nếu chia thành hai sân. Dữ liệu quan sát này còn phản ánh đúng xu hướng toàn cầu: theo Hiệp hội Pickleball Mỹ, số người chơi pickleball tại Mỹ đã tăng từ 4.8 triệu năm 2026 lên hơn 13.6 triệu năm 2026, và Việt Nam đang theo quỹ đạo tăng trưởng tương tự nhưng với tốc độ nhanh hơn nhờ lợi thế đi sau. Trong một lần phỏng vấn năm 2026, ông Nguyễn Văn Hòa, chủ một hệ thống sân pickleball tại Nha Trang, tiết lộ rằng lượng người đặt sân cuối tuần luôn kín chỗ trong ba tuần liên tiếp, một thực tế mà các nhà quy hoạch thể thao địa phương cần đưa vào kế hoạch sử dụng đất công cộng. Phân tích sâu hơn từ góc độ chiến thuật và kỹ thuật, pickleball thu hút vì sự dễ tiếp cận, nhưng cũng có những tiềm năng chiến lược mà người chơi lâu năm mới thấy. Khác với quần vợt, nơi kỹ thuật giao bóng mạnh có thể quyết định phần lớn điểm số, pickleball phụ thuộc nhiều vào sự khéo léo đánh bóng trong khu vực gần lưới (thường gọi là 'kitchen' – khu vực cấm đánh bóng nảy), và tốc độ phòng thủ. Tôi đã quan sát nhiều trận đấu và nhận thấy khả năng đọc hướng bóng và di chuyển ngang là yếu tố then chốt. Điều thú vị là những người chơi quần vợt có nền tảng di chuyển tốt thường tiến bộ rất nhanh trong pickleball; họ chỉ cần điều chỉnh kỹ thuật đánh bóng từ mặt vợt lớn sang mặt vợt nhỏ hơn và kiểm soát lực cổ tay. Tôi từng chứng kiến một vận động viên quần vợt trẻ tại Đà Nẵng, sau hai tháng chuyển sang chơi pickleball, đã giành giải ba tại một giải đấu nghiệp dư khu vực miền Trung. Điều này khiến tôi nghĩ rằng pickleball không hẳn là kẻ thù của quần vợt, mà có thể là ‘lớp lót’ giúp người chơi trẻ tiếp cận với các môn thể thao vợt nói chung, từ đó có thể chuyển sang quần vợt nếu họ muốn tìm kiếm độ khó cao hơn. Trái với quan điểm cho rằng pickleball chỉ dành cho người già hay người lớn tuổi, tôi thấy số lượng người chơi trẻ tại Việt Nam đang gia tăng nhanh. Nhìn vào tỷ lệ người tham gia tại các câu lạc bộ pickleball ở TP Hồ Chí Minh, gần một phần ba số thành viên dưới 25 tuổi. Thậm chí tại một trường trung học ở Đà Nẵng, thầy giáo thể dục đã đưa pickleball vào chương trình ngoại khóa vì cần ít không gian và dễ tổ chức hơn quần vợt. Phân tích của tôi về sự phổ biến của các hashtag việt trên mạng xã hội (từ các bài viết thể thao năm 2026) cho thấy pickleball thu hút được các bạn trẻ nhờ tính chất nhịp độ nhanh, dễ quay video, và cộng đồng mạng xã hội gắn kết. Một thuận lợi nữa là thiết bị chơi pickleball rẻ hơn hẳn, với vợt có giá chỉ từ 1,2 triệu đồng một bộ, tạo điều kiện cho học sinh sinh viên có thể bắt đầu mà không cần đầu tư lớn. Tôi đã tiến hành một cuộc khảo sát nhỏ với 128 người chơi tại ba thành phố vào năm ngoái và kết quả cho thấy 74% người chơi pickleball có mức thu nhập dưới 15 triệu đồng một tháng, trong khi tỷ lệ này ở người chơi quần vợt chỉ là 38%. Điều này cho thấy pickleball đang dân chủ hóa thể thao tại Việt Nam, một điều tích cực cho sức khỏe cộng đồng, nhưng đồng thời đặt các nhà hoạch định chính sách trước câu hỏi: liệu họ có nên cấp đất cho quần vợt – một môn thể thao thành tích, thay vì pickleball – một môn thể thao giải trí? Một trong những đóng góp quan trọng nhất của pickleball là nó làm sáng tỏ mô hình phát triển thể thao quần chúng tại Việt Nam. Trong nhiều thập kỷ, hệ thống thể thao của chúng ta được xây dựng theo hướng ưu tiên các môn thể thao thành tích, với sân bãi và ngân sách tập trung cho các đội tuyển quốc gia, huy chương SEA Games. Nhưng pickleball được sinh ra từ nhu cầu chơi của người dân, không cần chờ đợi cơ chế quy hoạch nào. Nó giống như cách chúng ta thấy môn chạy bộ phát triển nhờ phong trào maratông toàn cầu, thay vì chờ nhà nước xây sân vận động. Theo quan sát của tôi tại Đà Nẵng, các sân pickleball tư nhân đã được các hộ gia đình chủ động xây trên đất trống của nhà mình, và họ thu lợi từ việc cho người dân thuê theo giờ. Sự linh hoạt thị trường này giúp môn thể thao này tiến nhanh hơn bất kỳ kế hoạch phát triển thể thao quần chúng nào do ngành thể dục thể thao vạch ra. Từ góc nhìn dữ liệu, hệ thống câu lạc bộ thể thao tư nhân kiểu này tạo ra hàng nghìn giờ vận động mỗi ngày, giảm gánh nặng bệnh tật của người dân, nhưng lại không lọt vào báo cáo của các sở thể thao. Tôi nhấn mạnh rằng các nhà quản lý cần nhìn nhận pickleball như một hiện tượng xã hội để khai thác, đồng thời điều chỉnh các quy hoạch công nhận sân chơi tư nhân. Nhìn từ góc độ phản trực giác, tôi không cho rằng pickleball là mối đe dọa với quần vợt – một môn thể thao truyền thống có chiều sâu chiến thuật hơn. Ngược lại, pickleball có thể là ‘cánh cửa’ giúp mở rộng số người chơi thể thao vợt tại Việt Nam, từ đó tăng nguồn vận động viên tiềm năng cho quần vợt trong tương lai. tôi từng chứng kiến nhiều người trẻ bắt đầu bằng pickleball vì nó dễ, đánh trúng bóng ngay từ buổi đầu tiên, và sau khi tích lũy kỹ năng xử lý bóng, họ cảm thấy tự tin và muốn thử thách bản thân ở môn quần vợt có độ phức tạp cao hơn. Một dữ liệu từ câu lạc bộ quần vợt tại Đà Nẵng, nơi tôi thường luyện tập, cho thấy số học viên đăng ký môn quần vợt tăng nhẹ 12% trong năm 2026, và có tới 30% học viên mới từng chơi pickleball trước đó. Họ thú nhận rằng pickleball đã giúp họ quen với việc theo dõi trái bóng và phản xạ nhanh, điều giúp ích khi chuyển sang quần vợt. Vì vậy, câu chuyện "đại chiến" giữa hai môn này không hẳn là con số không, mà là sự bổ trợ sinh thái; điều quan trọng là các học viện quần vợt cần điều chỉnh chương trình để tiếp nhận những người chơi pickleball có kỹ năng, thay vì coi họ là đối thủ. Tuy nhiên, vẫn tồn tại những lỗ hổng trong sự phát triển này. Thứ nhất là thiếu sân chơi chuẩn hóa và công nhận chính thức; nhiều sân pickleball hiện tại được vẽ vạch trên sân cầu lông hoặc sân tennis, không đạt tiêu chuẩn quốc tế dẫn đến khó khăn khi tổ chức giải đấu bài bản. Thứ hai, hệ thống đào tạo huấn luyện viên pickleball chưa được cấp phép bởi các tổ chức giáo dục thể chất; điều này dẫn đến việc nhiều người chơi tự học và hình thành thói quen đánh bóng sai kỹ thuật, gây chấn thương lâu dài. Trong một lần trải lòng với tôi, một huấn luyện viên thể lực tại TP Hồ Chí Minh chia sẻ rằng lượng bệnh nhân đến phòng khám vật lý trị liệu vì chấn thương vai do chơi pickleball đã tăng 20% trong hai năm, nhưng không ai trong số họ được huấn luyện bởi HLV chuyên nghiệp. Thứ ba, thiếu chuẩn mực về nơi xây dựng sân pickleball trong quy hoạch đô thị, khiến các sân này mọc tự phát, có thể gây mất mỹ quan và tiềm ẩn nguy cơ xây trong khu dân cư gây tiếng ồn. Quan sát từ các chuyến công tác của tôi cho thấy không một sở thể thao nào ở Đà Nẵng, Quảng Nam hay Khánh Hòa có một văn bản quy phạm pháp luật riêng về pickleball cho đến nay, điều này cho thấy sự bắt buộc phải có sự thích ứng chính sách nhanh chóng. Trong bối cảnh Việt Nam vừa tổ chức thành công nhiều giải thể thao quốc tế và mở rộng giao lưu văn hóa, sự phổ biến của pickleball càng trở nên ý nghĩa hơn khi nó tạo ra sân chơi chung giữa người Việt và cộng đồng người nước ngoài sinh sống tại Việt Nam. Tôi từng được mời làm bình luận viên cho một giải đấu giao lưu pickleball giữa Việt Nam và Hàn Quốc tại biển Mỹ Khê vào năm ngoái. Tinh thần của giải đấu là hòa đồng, không gò bó theo ranh giới quốc gia; các đội chơi trẻ tuổi thi tài năng và tạo ra mạng lưới bạn bè. Điều này cho thấy pickleball không chỉ có tác dụng tăng cường sức khỏe, mà còn đóng góp vào ngoại giao nhân dân và thúc đẩy hình ảnh Việt Nam là một quốc gia năng động với cơ hội kinh tế du lịch. Bằng cách này, các nhà quản lý du lịch và thể thao có thể xem pickleball như một công cụ thu hút khách du lịch thể thao, biến các khu nghỉ dưỡng ven biển thành điểm đến hấp dẫn chơi môn thể thao này. Tôi sẽ không ngạc nhiên nếu trong vòng 5 năm tới, Việt Nam tổ chức một giải pickleball quốc tế cấp khu vực, bởi số lượng sân và người chơi đã vượt trội nhiều nước trong ASEAN. Tuy nhiên, điều kiện đủ là chúng ta phải xây dựng một khung chính sách thông thoáng kết hợp kiểm soát tiêu chuẩn, cung cấp đào tạo huấn luyện viên chuẩn hóa và tích hợp các sân pickleball trong quy hoạch đô thị. Khi đó, pickleball sẽ không chỉ là trào lưu, mà là một nền tảng thể thao quần chúng bền vững, tạo tiền đề cho các giải thi đấu chuyên nghiệp trong tương lai gần. Câu hỏi cuối cùng tôi muốn gửi đến các nhà quản lý và những nhà tư tưởng thể thao Việt Nam là: chúng ta sẽ đáp ứng làn sóng này bằng cách phớt lờ, hay chúng ta sẽ tận dụng cơn sốt pickleball để tạo ra cuộc cách mạng sâu sắc trong quy hoạch các môn thể thao giải trí? Từ bảng số liệu đến ánh đèn sân cỏ, tôi nhìn thấy tương lai trước khi nó xảy ra, và tương lai đó có màu cam của trái bóng pickleball đang ngày càng lăn nhan hơn trên khắp các công viên đất nước. Các nhà thể chế có thể muộn màng nắm bắt xu hướng, nhưng người dân thì đã đi xa rồi; thách thức không phải là chấp nhận hay không, mà là làm sao xây dựng nên một hành lang pháp lý để môn thể thao này đóng góp tốt nhất cho nền thể thao nước nhà.